مقدمه
ساعت ۱۱:٤۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱۱/٥ : توسط : محمد ایوبی
حاصل یک کار تحقیقی در باره روستای ارسک است که از روش مونوگرافی درجامعه شناسی روستایی استفاده شده است.جامعه شناسی روستایی علمی است که به بررسی شکلبندیهای اجتماعی و فرهنگی در روستاها میپردازد. روستا نشینی در مفهوم وسیع آن پدیده ای است که بیشتر به کشورهای توسع نیافته یا جهان سوم تعلق دارد.تقریبا 62درصداز کل جمعیت جهان را روستا نشینان تشکیل می دهند که درصد آن در ممالک توسعه یافته 10و در آفریقا و آسیا به 76و در ایران به 44میرسد. با توجه به این درصد جمعیت روستایی در ایران ،روستاها از نظر اقتصادی و اجتماعی اهمیت فراوان داردو ما بخاطر بهبود بخشیدن روشهای تولید و توزیع و بهره برداری از محصولات کشاورزی از یکسو و نوسازی اجتماعی فرهنگی روستاها ازسوی دیگر به اهمیت شناخت آنها پی میبریم.از طرف دیگر روستاها بعد از جامعه عشایری پایه زندگی شهرنشینی را تشکیل داده و از دیر باز تامین کننده نیازهای اساسی و اولیه از قبیل خوراک و پوشاک بوده و در واقع استقلال کشور وابسته به روستاهاست. همچنین روستا محل تامین نیروی انسانی بخشهای صنعت و خدمات در شهرهااست.هانری مندراس جامعه شناس فرانسوی از میان روشهای تحقیق در جامعه شناسی روستایی روش مونوگرافی را بارورترین روش تحقیق در جامعه شناسی میداند.

متدولوژی(روش تحقیق(:روش تحقیق دراین پژوهش روش مونوگرافی (تک نگاری)است.روش تحقیق در مرحله اول وسیله ای است که محقق را از گمراهی و کج اندیشی باز می داردو او را در رسیدن به حقیقت یاری میرساندو در معنی دوم مجموعه وسایل وطرقی است که رسیدن به مقصدی را میسر می سازد.محقق در این تحقیق به توصیف صرف اکتفا نکرده ودر موارد لازم از تحقیق پیمایشی نیزاستفاده کرده و در صدد تبیین بر آمده،در این روش از فنون متعددی چون پرسشنامه،مصاحبه و مشاهده استفاده شده است.

تعریف موضوع:مونوگرافی یا تک نگاری یک واحد اجتماعی بنام روستاست که مشخصات آن روستای ارسک ازتوابع بخش بشرویه شهرستان فردوس است که در فاصله 24 کیلومتری مرکز بخش و 85 کیلومتری مرکز شهرستان و 414 کیلومتری مشهد واقع است.

تجربه مقدماتی :بررسی پایان نامه هاوکتابهای مربوط به جامعه شناسی روستا یی و هچنین راهنمایی های دکتر منوچهر عسکری و دیگر اساتید دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد و همچنین با توجه به بومی بودن محقق وآشنایی با موضوع تحقیق مورد بحث

تعیین جامعه آماری:جامعه آماری ما روستای ارسک و بررسی وضعیت اقتصادی ،اجتماعی و نیز تاثیر پدیده های طبیعی وغیر طبیعی بر زندگی اجتماعی وواحد بررسی در این تحقیق خانواده بود . طبق تخمین اولیه جامعه آماری مارا حدود 810 خانواده تشکیل میداد که بر اساس آن یک نمونه 100 خانواری نمونه گیری اتفاقی شده است.

پرسشنامه:پرسشنامه ای مشتمل بر 50 متغیر در قالب 13 سوال در دوصفحه طرح و تهیه و پس از مطرح شدن در جمع دوستان محقق و استاد راهنما و رفع نقائص استفاده گردید.

تدوین و اجراو ارائه نهایی پرسشنامه:بعد از تدوین نهایی پرسشنامه جمع آوری اطلاعات در محل درتابستان 1373 با سوال کردن از پاسخگو پر شده است.

استخراج و کد گذاری:بعد از جمع آوری اطلاعات ،استخراج و کدگذاری داده ها و به عبارت دیگر نوشتن اطلاعات به زبان ریاضی در چند جدول انجام گرفته بطوری که ماتریسی در ابعاد 83در 50 تهیه شدوسوالات(متغیرها)در قسمت عمودی و کد پرسشنامه ها در قسمت افقی جای گرفت.همچنین تحلیل و نتیجه گیری رابطه متغیرها به علت نبود رایانه دستی انجام شد.

مشکلات تحقیق:تحقیق فوق اولین تحقیق علمی و کلاسیک در باره روستا بوده و مونوگرافی روستایی چون ارسک با 800 خانوار باامکانات  یک دانشجو از نظر مالی و وقت تناسبی نداشت و مشکل دیگر دوری محل تحقیق از محل تحصیل محقق یعنی مشهد (414 کیلومتر) بود. با وجود همه این مشکلات سعی شده که تحقیق به بهترین وجه ممکن انجام و حقایقی آشکارشود و نظر استاد و خوانندگان جلب گردد. امید است که استاد محترم و مطالعه کنندگان با گوشزد کردن نواقص، اینجانب را در رفع آن یاری نمایند.


 
جغرافیای انسانی
ساعت ۱۱:٤٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱۱/٥ : توسط : محمد ایوبی

فصل اول: جغرافیای انسانی

 ارسک به مختصات 32 درجه و 30 دقیقه عرض شمالی و 57 درجه و15 دقیقه طول شرقی از شمال به بشرویه و رقه از شرق به شهرستان فردوس و از غرب به طبس و از جنوب به دیهوک یزد متصل می باشددر 85 کیلومتری غرب مرکز شهرستان فردوس و 414 کیلومتری مشهد واقع است .

روستایی است کوهپایه ای و دارای آب و هوایی خشک و.کویری است که دارای زمستانهای سرد و تابستانهای گرم است متوسط درجه حرارت سالانه 17 درجه سانیگراد بوده و حداقل ئ حداکثر مطلق درجه حرارت 6/4-و 2/42 است و اختلاف درجه حرارت در شبانه روز باعث هوازدگی و فرسایش سنگها گردیده است.وضعیت بارندگی در هر سال متفاوت بوده و میزان متوسط بارندگی سالانه حدود 6/136 میلیمتر است و تعداد روز های یخبندان به 57 روز در سال می رسد.باد غالب روستا با توجه به گلبادهای استخراج شده از ایستگاه کلیماتولوژی طبس از شمال غرب به جنوب شرق می باشد.

بیلان و منابع آبی روستا

با توجه به میزان بارندگی کم جهت مصرف آب از منابع زیر استفاده می شود:

1-چشمه آب ارسک که دارای 8 اینچ آ ب میباشد.

2-بیش از 10 موتور آب کشاورزی که هرمدام بین 3تا 6 اینچ آب دارند

3-قنات محمد آباد در شرق ده که آب زمینها و باغات محمد آباد از آن تامین می شود.

4-رودخانه های خشک و بدون آب شامل کال آخوند کال قل آباد (قبرستان)رود نیباز کال ترنج کال لگادو کال نخاب که این رودخانه ها فقط در موقع بارندگی شدید آب بصورت سیلاب در آنها جاری می شود و در بقیه سال خشک میباشدبجز کال جعفری که دارای چشمه آب بزرگی است که در زمانهای دور تصرف عدوانی شده و آب آن از 2 کیلومتری ارسک به 24 کیلومتری یعنی بشرویه میبرند.

پوشش گیاهی

منطقه از نظر پوشش گیاهی فقیر بوده و بیشتر گیاهان کویری در این منطقه میرویندکه عبارتند از :ترخ قیچ گز خار شتری انغوزه پرشم رمس اسپندو شوزک در مناطق کوهپایه ای زیر سیاه مریم گلی کلپوره آویشن و در نزدیک مزارع گیاه شیرین بیان خاک شیر و علف هیزه میروید.

مساحت تقریبی روستا 842/1442 کیلومتر مربع میباشد. روستا یی است کوهپایه ای و مرتفع و با توجه به ارتفاع از سطح دریا و وضع طبیعی آن از نظر خاک بیشت سرزمین جلگه ای میباشد که مستعد برای فعالیتهای کشاورزی و مرغداری است.

از نظر پستی و بلندی باید گفت که ارتفاع خروان (شتری)در غرب دهستان قرار دارد که بلندترین قله آن از سمت دریا 2445 متر ارتفاع دارد . همچنین ارتفاعات کوچکتری در جنوب و تقریبا در وسط روستا قرار دارد که اصطلاحا "کمر"نامیده می شود.

حیوانات وحشی که در کوهها ونقاط بیابانی ارسک زیست مینمایند عبارتند از پلنگ گرگ آهوی وحشی  شغال روباه لاک پشتعقرب مار کژدم و ...

وضعیت روستا های تابع دهستان ارسک

دهستان بیش از 60 روستا و آبادی و مکان دارد.دارای چهار شورای محلی که این شوراها در ارسک به 7عضو در فنح آباد با 5عضو در روستا ی حجت آباد با 4 عضو و همچنین در روستا ی اسلام آباد با 4عضو روستا های زیرا تحت پوشش دارند.

شورای ارسک شامل ارسک حسین آباد کلاته حسینی کلاته صالحی کلاته ملائی بیدسک درگو رود عرب معطل آباد پوچ کاظم آباد (نیگ)خیر آباد اسپاگو کلاته نو کلاته حاجی کلاته دلاک عباس آباد و عشق آباد .

شورای فتح آباد روستا های فتح آباد سنج بالا سنج ته کمنائی یشک پلنگ آباد درینچ عنج علیا عنج سفلی کلاته حاجی آباد علی آباد اسد آباد کلاته نظر کلاته مسگرا کلاته مسگرا تلخوک نخل سفلی باجوک نی باز بزغاله بندان چاه جان چاه در دوک چاه شور حوض کریم ده کمال شمس آباد  شور آباذ خرابه کمنگار و مرکو را زیر نظر دارد.

شورای حجت آباد نیز روستا های حجت آباد دادوریه خانیک کوچک و بزرگ سجادیه مهدی آباد و ده کرم را تحت پوشش دارد.

شورای اسلام آباد نیز روستا های اسلام آباد و موتورهای آ ب اتحاد شهید مشفق شهید قاسم پور شهید اسماعیلی و...را تحت پوشش دارد.

شغل اصلی روستا ئیان تابعه ارسک در درجه اول کشاورزی و بعد دامداری و در درجه سوم صنایع دستی میباشد.

نقاط نافذ و حوزه نفوذ ارسک با جمعیتی باتلغ بر 3000 نفر دارای خدمات مختلفی می باشد که در جدول شماره ا مشخص شده اند.

مردم ارسک جهت خدمات اداری به بشرویه و جهت خریدهای درمانی و عمده به فردوس بیرجند و مشهد مراجه می نمایند و بدین ترتیب نسبت به بشرویه در اولویت اول و فردوس در اولویت دوم نقاط نافذ نسبت به روستا محسوب می شوند.

وخدمات زیر را به حوزه تحت نفوذ خود ارائه می دهد:

1-خدمات آموزشی تعداد سه روستا را تحت پوشش دارد .

2-خدمات اداری که تعداد نه روستا را با مجموع 101 خانوار تحت پوشش دارد .

3-خدمات درمانی که تعداد 11 روستا را با مجموع 43 خانوار تحت پوشش دارد .

4- خدمات تجاری که مجموع هشت روستا را با 39 خانوار تحت پوشش دارد .

1مطالعات انجام شده نشان میدهدبطور کلی جمعیت روستا ئیان حوزه نفوذ روستا به افزایش بوده و علت عمده آن شروع بکار کشاورزی در کنار باغداری و همچنین افزایش درآمد اهالی از طریق قالی بافی میباشد. این افزایش در داخل حوزه یکسان نیست بیشترین افزایش در روستا های حجت آباد و دادوریه و بیشترین کاهش در روستا های عباس آباد و کلاته حاجی است.

در روستا های حوزه نفوذ شغل اصلی کشاورزی و در درجات بعد بترتیب دامداری و صنایع دستی قرار دارد.در روستا های حوزه نفوذ هم اکنون صنایع قالی بافی و دستی استقرار یافته اند و مورد بهره برداری قرار گرفته اند و سایر فعالیتهای اقتصادی که موجب جذب جمعیت و افزایش در آمد میباشد.

داشتن تعمیرگاه کشاورزی اتومبیل و وسایل مکانیزه و حفر چاههای عمیق و لایروبی قناتها و همچنین احداث کارگاههای صنایع دستی و ایجاد تاسیسات خدماتی.


 
تاریخچه
ساعت ۱۱:٤۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱۱/٥ : توسط : محمد ایوبی

         1- نام ده:ارسک در لغت به معنای میانرود است و محلی است که بین دو رودخانه واقع شده است و از زمانهای قدیم نام روستا ارسک بوده و به این علت نامگذاری شده که بین دو رودخانه فصلی که معروفند به کال آخوند در شمال و کال قل آباد یا قبرستان در جنوب  واقع شده است .

کتاب "فرهنگ جغرافیایی ایران" از انتشارات دایره جغرافیایی اغرتش که در سال 1329 منتشر شده ارسک را چنین توصیف می کند :"ارسک مرکز دهستان ارسک بخش بشرویی  شهرستان فردوس در 24 کیلومتری جنوب بشرویه  سه راه شوسه عمومی بشرویه-دیهوک گرمسیر سکنه 1200 شیعه فارسی زبان دارای قنات غلات پنبه ارزن تریاک ابریشم و میوه جات است شغل مردم زراعت صنایع دستی و شغل زنان کرباس بافی راه اتومبیل رو"

همچنین آمده است:ارسک نام یکی از دهستانهای هفتگانه بخش بشرویه شهرستان فردوس که در جنوب راه شوسه فردوس به طبس و شمال دهستان گریت واقع و از 22 آبادی تشکیل شده است که مجموع نفوس آنها 720 نفر است.هوای دهستان گرمسیر و آب آن از قنوات مشروب می شود.شغل مردو زراعت و گله داری و زنان قالیچه و کرباسبافی و شال بافی.

2- سابقه ده :بر اساس گفته ها و شواهدی ارسک به عنوان یک آبادی در حدود 800 سال قدمت دارد اما اسناد و مدارک نشان میدهد که در حدود 300 سال قبل دارای دو قنات و چند آبادی کوچک بوده که محل اطراق دامداران کوچ نشین بوده و برخی از آنها برای خود باغی در محل ساخته بودند.

در حدود 270 سال پیش فردی بنام حاج میرزا میر بیک معروف به حاج میرزا میر از نواحی کرمان به این منطقه آمده و به همراه خدم و حشم خود در این منطقه سکونت گزیده و قنات اصلی ارسک را متصرف شده و از این زمان به بعد است که ارسک از شکل یک آبادی کوچک به شکل یک روستا تغییر شکل می دهد. حاج میرزا و خویشاوندانش اصالتا دامدار بودند و برای امور کشاورزی افرادی را از نقاط دور و نزدیک به خدمت گرفتند از جمله خانواده های تقی مشهدی از محلی بین تربت حیدریه و مشهد و خانواده شهریاری که اصالتا ارز شهریار تهران بودندو همچنین لطفیانهاو زین العابدین خلاق(جد کفاشهای فعلی ارسک).بطور کلی از هر صنف و شغلی یک خانواده جذب کردند که در حال حاضر 90درصد جمعیت روستا را (جمعیت عجم)از ریشه شش خانواده تقی مشهدی،کفاش،شهریاری،ابولی،لطفیان و... هستند.

همچنین بعد از سکونت حاج میرزامیر بیک در ارسک عشایر سرخ بزی که منشا آنها حدود نهبندان بودو

قبلا از ارسک به عنوان اطراقگاه استفاده می کرده اند در ارسک یکجا نشین شدند که معروف به عربها هستندومحله ای به عنوان محله عربها در جنوب قسمت مرکزی ده مشهور است و بدین ترتیب بعد از سال 1170 هجری .ق سه گروه قومی ساکن بودند:

1-بیکها که از تبار حاج میرزا میر بیک بودند .

2-عربها که همان عشایر دامدار هستند که در ارسک سکونت کردند و تا چند دهه قبل شغل اصلی آنها دامداری بوده است.

3- عجمها یا فارسها که همان خانواده ها از صنوف مختلف هستند که حاج میرزا میر بیک آنها را جهت کشاورزی و کفاشی و بنایی و ... بخدمت گرفته بود.

گروههای فوق از نظر زبانی همه فارسی زبان ولی از نظر لهجه و فرهنگ کمی با هم فرق می کنندبخصوص لهجه عربها.

همزمان با سکونت اقوام فوق بدستور حاج میرزا قلعه هایی در اطراف ده ساخته شد که امنیت ده را تقویت می کرد و این دلیلی است که قبل از آن ارسک به عنوان سکونتگاه دائم مطرح نبوده چرا که با اوضاع اجتماعی آنزمان در آن محیط امکان اینکه ساکنین یک منطقه بدون برج و بارو بتوانند از خود و اموالشان محافظت کنند وجود نداشته است.

دومین دلیل ساخت مسجد جامع ارسک به فاصله اندکی پس از ورود حاج میرزا بود که دختری از اقوام وی بنام تاج خانم که میگویند دختر برادرش بوده از کرمان به اینجا آمده و با هزینه شخصی این مسجد را در حدود 260 سال پیش بنا کرده و برای مخارج آن هم یک طاقه (یک نیمروز) از آب قنات اصلی روستا را وقف مسجد نموده که صرف دایر نمودن و امورات مسجد شود.پس با توجه به روحیات مذهبی مردم این منطقه در آن دوره غیر ممکن بود که سکونتگاه دائمی وجود داشته باشد و لی مسجد و مکان عبادتی در آن نباشد.علاوه بر آن مسجد جامع از همه خانه های قدیمی قدیمی تر است.

جمعییت روستا در سال1103 ه.ش در حدود 40 خانوارو در 1302 حدود 100 خانوار و در حال حاضر به حدود 800 خانوار می رسدکه البته خانواده های دیگری از جمله مجنونیها از بشرویه و مشفق از رقه و... بهدا در ارسک ساکن شدند.

قدمت اولین خانه های ساخته شده در ارسک به حدود 250 تا 270 سال قبل می رسد که البته شکل و بافت آنها تغییر پیدا کرده و این خانه ها سخته شده از خشت و گل بوده و دارای زیر زمین و از طریق راهروهایی به هم متصل بوده و علاوه بر آن در زیر زمین خانه ها حفره هایی وجود داشته که اجناس قیمتی را در آن چال می کردند.

آبادیهایی کوچکی در اطراف ارسک قبل از پیدایش روستا  وجود داشته  که عبارتند از محمد آباد،ده جعفر،ده سیدی که محمد آباد قدیمیترین قنات می باشد که سابقه اش دقیقا مشخص نیستو چاههای آن در زیر قدیمیترین خانه های روستا ست و دارای چندین حلقه چاه می باشدکه چاهها از سمت شمال (کال آخوند)غرب(منبع آب قدیم)و جنوب(گورستان)و در مرکز ده به یک نقطه به هم متصل می شوند،آب آتن در حدود 3 اینچ برآورد شده است.بزرگترین منبع آب ارسک سرچشمه می باشد که قنات نیست و در اثر فرو ریختن یک حفره آهکی در حدود 1000 سال پیش بوجود آمده و 8اینچ آب دارد و طبق نظر کارشناسان به حفره های آب زیر زمینی متصل می باشد.

اماکن و بناهای تاریخی

1- مسجد جامع ارسک:قدمت 270 ساله داردو بفرمان و با هزینه فرد خیری بنام تاج خانم بنا شده است.ارتفاع ایوان مسجد به بیش از 15 متر می رسدکه دارای نقش و نگارهای بی نظیری اس که در 1333 تعمیر و مرمت شده است.برای ساخت مسجد بدستور سازنده مساحت کل مسجد را خاک ریخته بطوری که کوچه های اطراف بصورت تونل درست شده و مردم و وسایل نقلیه از زیر آن عبور می کنند.در حال حاضر مسجد جامع بلندترین ساختمان روستا با وجود ساختمانهای چند طبقه می باشد.

2- قلعه های تاریخی با قدمت 270 ساله که بدستور حاج میرزا ساخته شده است.

3- غار مهم و تاریخی "تادر":هرچند مساحت آن کاملا تعیین نشده اما آنقدر وسیع است که در زمان حمله اقوام حسنی و بلوچ کل مردم ده به آن پناه می بردند.این غار در چهار کیلومتری جنوب غربی ده در دامنه کوهی می باشد.

4-حوض انبارهابا قدمتی بیش از 200 سال از جمله حوض تاج خانم و حوض بیبی و حوض حاج میرزامیر که هنوز هم با وجود عدم مرمت استحکام خود را حفظ کرده اند.

چشمه هاوقناتهای متعدد با قدمت طولانی که واقعا دیدنی است.

6-امامزادگان و زیارتگاههای فراوان که مورد احترام و تکریم مردم منطقه است وهم کارکرد و مذهبی و تفریحی دارد. امامزاده علی در 50 کیلومتری روستا مهمهترین مکانی است که اکثر اهالی سال یکی دوباربه زیارت آنجا میروندو شبی را در آنجا میگذرانند.

حوادث و وقایع تاریخی ارسک

1-حملات اقوام بلوچ و حسنی : ارسک از زمان تبدیل شدن به سکونتگاه دائم تا دهه0 30 همواره مرد هجوم اشرار بوده است. از جمله این اشرار دو گروه بلوچها و حسنی ها بوده اند که ارسک را همیشه مورد حمله و دستبرد قرار میدادند. بلوچها اهل تسنن و از بلوچستان به این طرف آمده و حمله می کردند و در هنگام درگیری علاوه بر غارت اموال ،مرتکب قتل و جنایات می شدند .حسنی ها هم فارس و شیعه مذهب بودند و از سیستان حمله می کردن اما در موقع حمله به غارت اکتفا کرده ولی مرتکب قتل و آدمکشی نمی شدند اهالی محل  دیدهبانهایی در قلعه های اطراف گذاشته که وظیفه شان اطلاع دادن نزدیک شدن اشرار بوده است. مردم به محض اطلاع از حمله بلوچها از ترس به مخفیگاهها پناه می بردند که یکی از مخفیگاههای مردم غار تاریخی و معروف "تادر"است و تاجی که میتوانستند اموال قیمتی را یا چال می کردند و یا با خود می بردند از جمله این اموال روغه های حیوانی (روغن زرد)بوده است. این وضعیت همچنان ادامه داشت تا اینک در دهه اول قرن جاری با تشکیل حکومت مقتدر در کشور امنیت راهها و روستا ها تا حدودی تامین شد و اقوامی که شرارت می کردند اکثرا به استخدام ارتش رضاشاه در آمدن و به عنوان مزدور  و درجه دار از ارتش حقوق گرفته و یا به عنوان ژندارم وسیله تامین امنیت کشور شدند و بدین طریق حکومت وقت مسئله اشرار را تا حدودی حل کرد.

2-قحطیها و خشکسالیها: زندگی در ارسک همواره به قحطی همراه بوده است. که این قحطیها تا دهه 40 همجنان ادام داشته که باعث مرگ و میرهایی زیادی شده زمانی بوده که مردان فقط برای یک قرص نان از صبح تاشب کار میکردند و مزدآنها فقط یک من غله یعنی 5/1 کیلو غله بوده است. (ارسکی) دلایل این قحطیها خشکسالیهایی بود که اتفاق می افتاد و امکان حمل غله از جاهای دیگر هم مشکل و پر هزینه بود.

3- زلزله و سیل:زلزله وسیلی که باعث تخریب زیاد شود در ارسک اتفاق نیفتاده اما ارسک از نظر زلزله خیزی جزئ نقاط زلزله خیز بوده است که بزرگترین زلزله همزمان با زلزله شهریور 57 طبس بود که شدت آن در ارسک 5/4 درجه درمقیاس ریشتر بود که منجر به ترک خوردن سقف و دیوارهای بسیاری از خانه ها شد اما خسارات جانی در برنداشت.

گذری به روستا در سال 55

درسال55گذرم به روستای ارسک  افتادروستابین دورودخانه فصلی قرار داشت ودارای کووچه های باریک مارپیچی ب/د که با زحمت یک اتومبیل ازشمال بهجنوب ده برود ازنظر بافت سکونتی خانه ها همه متمرکز وشامل چند محله بود که به وسیله ی کوچه های باریکی به هم مرتبط میگشت مصالح خانه ها خشت وگل بود ومساحت انها 200مربع تجاوز نمی کرد این قسمت ازارسک قدیم را ده میگفتند قسمتی ازارسک تحت عنوان باغستان بود که اکثر خانواده ها دران باغ داشتند بین ده وباغستان ییلاق قشلاق می کردند وبه عبارتی نیمه یک جانشین بودند.

مسجد جامع درمرکز ده قرار داشت همچنین دومدرسه ی ابتدایی پسرانه ودخترانه دردوسمت شمال وجنو ب ده وجودداشت یک حمام قدیمی دوقلو(مردانه وزنانه)نیزدرجوارمسجدوجودداشت مکانهای مذهبی علاوه بر مسجد شامل دوحسینیه وعباسیه بود

زمین های کشاورزی دراطراف مناطق مسکونی وبیشتر درقسمت غربی ده بین ده وباغستان مقداری هم درقسمت شرقی ده تنحت عنوان محمداتباد قرارداشت باغستان هم درغرب ده ودرفاصله ی 2کیلومتری ده بود تعداد خانواده های ارسکی 497 خانوادهبود.برق سراسری وجودنداشت فقط یک موتوربرقدیزلی وجودداشت که شب ها از ساعت7تا12شب روشن بود ودر بقیه ساعات برق وجودنداشت.

آب شرب ارسک از طریق یک چاه نیمه عمیق تامیم می شد که بسیار گچی و بدطعم بود اما با وجود لوله کشی در ده خانه های زیادی به علت درآمد پایین و عدم قدرت پرداخت فاقد آب لوله کشی بودند . به علت گچی بودن آب ،مردم آب آشامیدنی خود را از پنج حوض آب انبار که در نقاط مختلف روستا بود تامین می کردند که عمدتا غیر بهداشتی بود.

همچنین روستا فاقد مخابرات ،امکانات بهداشتی و درمانی وغسالخانه بودو مردم مرده های خود را در قناتی شستشو میدادند.از نظر خدمات پستی یک نفر از سال 45 بعنوان نماینده پست نامه رسانی را در روستا بعهده داشت.

از نظر حمل و نقل فقط دو یا سه اتومبیل سواری و وانت بین روستا و اطراف تردد می کردندویک اتوبوس نیز هفته ای دو بار مسافران را به مشهد انتقال می داد. جاده های ارتباطی تا حداقل 12 کیلومتری روستا خاکی بوئد.

سوخت مصرفی عبارت بود از نفت و هیزم از برق صرفا برای روشنایی آن هم در ساعات اولیه شب استفاده می شد.هنوز اجاق گاز یخچال  تلویزیون فرش ماشینی جارو برقی کولر و ماشین لباسشویی و این قبیل وسایل وجود نداشت فقط در کیلومتر مربع روستا سه دستگاه یخچال نفتی ودو دستگاه تلویزیون سیاه و سفید وجود داشت.

شغل اکثریت مردم کشاورزی و کشاورزان عمدتا خرده مالک بودند و زمینهای بسیار کوچکی از 500 متر تا یک هکتار داشته که کفاف خرجشان را نمی دادو مجبور به مهاجرت فصلی و دائم بهئ شهرهای دور و نزدیک بودند .عدهای هم فاقد زمین و کمزمین بودند که بصورت روزمزدی کارگری می کردند یا در شهرها و یا در داخل روستا به کارهایی از قبیل هیزم شکنی ،تخلیه چاه ،کارهای ساختمانی ،خاک کشی ،چاه کنی و...مشغول بودند.حدود 10%از مردم هم از راه دامداری و پرورش گوسفند و بز روزگار می گذراندند و با دامهایشان ییلاق و قشلاق می کردند.


 
سيمای روستا
ساعت ۱۱:٤٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱۱/٥ : توسط : محمد ایوبی

خصوصیات کالبدی روستا: روستایی است کوهپایه ای که بین دورودخانه فصلی قرارگرفته و جاده ای آسفالته به عرض 8 مترطول 14 کیلومتران رابه جاده اصلی مشهدوبشرویه - طبس متصل می کند.تاچندی پیش اکثرخانه هایکنواخت بودوبجزچندخانه انگشت شماربقیه خانه هاخشت وگلی ودارای بادگیر و به شکل خانه های بخش قدیمی یزدبوده است امادرسالهای جدیدهم نقشه وهم مصالح ساخت وسازمسکن تغییرکرده وبه شیوه مرسوم درشهرهاخانه ساخته می شود. عواملی مانندمعماری ونوع مصالح وهمچنین وضعییت جغرافیایی روستا  رابه دوبخش جدیدوقدیم تقسیم نموده است

بخش قدیمی :دراین بخش سکونت کاملا متمرکزوبه طورکلی بافت روستا دربخش قدیمی متمرکزاست. خانه هاازخشت وگل ساخته شده وازطریق معابرباریک ومارپیچی که بزرگترین معابر5-2 مترعرض داردمی رسدوعبوردام ووسایل نقلیه هم ازاین مسیربود.بخش قدیمی روستا خرمنگاه دروازه رقه دروازه قبرستان وقل ابادتقسیم می شود. شیب روستا ازغرب به شرق می باشدوهرچه ازغرب به شرق می رویم شیب تندترمی شود.درانتهای قسمت شرقی بازشیب عکس می شودوبه چندبلندی کم ارتفاع می رسیم که کمرنامیده می شودوآثارقلعه های قدیمی ارسک  روی این ارتفاعات هنوزباقی است. بخش قدیمی روستا تاقبل ازارسال1330 دردرون قلعه هاوباروهایی محصوربودواین حصارسه دروازه داشت که عبارتنداز دروازه رقه درشمال.دروازه قبرستان درجنوبودروازه باغستان درغرب( سرحوض بالا)

اولین خانه های خارج از دروازه در سالهای بعد از 1332ساخته شده خانه های بخش قدیمی از نظر شکل معماری مستطیل شکل نزدیک به مربع و هرکدام دارای دو هال (صوفه)یکی بزرگ به عرض 3*41 و دیگری کوچک به عرض 3*1.5که این دوهال یکی در شمال خانه و دیگری در قسمت جنوبی قرار دارد و هر هال به دو اطاق مرتبط است یعنی راهرو دو اطاق است ،صحن حیاط در قسمت وسط خانه بین دو هال قرار دارد که از طریق یک راهرو سرپوشیده (دالان) به کوچه مرتبط است.آشپزخانه یا مطبخ در گوشه ای از صحن حیاط قرار دارد که محل طبخ غذا و تنور برای پخت نان می باشد.امروزه طبخ نان بدلیل وجود سه نانوائی با آرد سوبسیددار کاهش چشمگیری داشته اما بدلیل عادات غذایی هنوز تنور و پخت نان در اکثر خانه های بخش قدیمی ئوجود داردو نان بندرت پخت می شود.

هر خانه دارای چهار اطاق است که عبارتند از اطاق نشبیمن که اکثر اعضای خانواده در آن غذا صرف می کردند و هم محل خواب آنها بود (بویژه در زمستان).اطاق دیگر بادگیر نام دارد که به سبک معماری خانه های قدیمی یزد دارای بادگیری است یک بر آمدگی بیرونی در سقف اطاق که دارای 4یا 5 حفره استو از آنجا هوا وارد اطاق می شود و از در دیگر خارج می شود و هوای اطاق را سرد می کند و معمولا در فصل گرما از آن استفاده می شود . سومن اطاق اطاق پذیرایی است که تمیزترین اطاق خانه بوده و دیگری انباریاست.

در بیشتر خانه ها کارگاههای دیواری و زمینی قالی (دار قالی)موجود است که برخی برای دارها اطاق اضافی داشتند و بعضی از یکی از اطاقها استفاده می کردند.

بطور کلی مساحت خانه های قدیمی از نظر میانگین 150 متر مربع بوده که هم بصورت شمالی و هم جنوبی ساخته شده از قسمت شمالی در تابستان و از قسمت جنوبی در زمستان استفاده می شدو چون روستا ئیان قبلا ییلاق و قشلاق می کردند امروز همان رسم بشکلی در درون خانه انجام میشود. مصالح ساختمانی در بخش قدیمی خشت و گل بود و در وپنجره نیز چوبی بوده است و تمام مصالح تقریبا در محل ساخته می شد.

بخشهای جدیدروستا 

این بخشها در نواحی شمال و جنوب بخش قدیمی روستا یعنی خارج از میانرود قرار دارد.ار بدلیل داشتن دو گروه قومی با منافع متضاد فبخش جدید آن به دو سمت شمال و جنوب گرایش پیدا کرد .فارسها بیشتر به شمال گرایش دارند چون منافع و زمینهای آنها در شمال است و درنتیجه گسترش دعه به سمت شمال منافع آنها را بیشتر تامین می کند برعکس عربها به جنوب گرایش دارند هم بخاطر ارزانی زمین و هم تعصب قومی و تا حدودی لجاجت . جنوب ده بدلل وجود گورستان و خشک بودن و بن بست بودن استعداد چندانی برای گسترش ندارد برعکس شمال ده بدلیل وجود داشتن را آسفاتلته متصل به جاده های اصلی و شهر های همجوار و همچنین وجود زمین فراوان و داشتن آب و هوای بهتر استعداد بیشتری برای رشد دارد و همچنیم بیشتر تاسیسات مهم از جمله دهداری پمپ بنزین مدارس کتابخانه مخابرات و پست پاسگاه انتظامی بانک  دفتر خدمات روستا یی درمانگاه زمین ورزش در شمال قرار گرفته اندو در بخش جنوبی قبرستان غسالخانه کشتارگاه ایستگاه هواشناسی و تعمیرگاه کشاورزی و صنایع سبک احداث شده است. بنابراین می توان گفت بافت شمال روستا مسکونی و جنوب روستا بیشتر خدماتی است. وجود گورستان و قبرهای قدیمی و خشک بودن وموارد دیگر این فکر را به ذهن می آورد که فقط تعصب و لجاجت باعث رشد بخش قدیمی شده است. در حال حاضر تقریبا تمامی ساختمانها...

طرح بهسازی:مشارکت فعال مردم در دفاع هشت ساله و تقدیم 33 شهید و 3 مفقود و 11 جانباز و و سه آزاده باعث شد که این روستا در سال 68 بعنوان روستا ی نمونه انتخاب شود همچنین این روستا با داشتن 8 مرکز آموزش  یک مرکز درمانی و بهداشتی (سه شعبه)مخابرات پست پمپ بنزین کتابخانه پاسگاه انتظامی مسجد و حسینیه و کشتارگاه و ... از قدرت خدمات دهی خوبی برای دیگر روستا ها برخوردار باشد.

اهداف طرح بهسازی 

1-بهبود وضع محیط زیست روستا ئیان:وضع فعلی روستاییان باپیشرفت های تکنولوژ ی معاصر مطابقت نداشته  است ونیزروستایی بااستفاده از امکانات جدیدکشاورزی بامشکلات فراوانی  درکالبد روستای خویش روبروست همچنین روستایی بادیدن چهره خانه های شهری میل به تغییر دروضع زندگی خویش داشته لذا بایدبه یاری وخدمت روستا شتافت.

2-مسئله اشتغال و پشتیبانی از ایجاد مراکز صنعتی در روستا :کشاورزی مادرحال حاضر به شکل سنتی پاسخگوی رشدجمعیت نمی باشدالبته طبق امارکشاورزی فعلا از50درصدزمینهای قابل کشت استفاده نمی شود وبرای بقیه برنامه ریزی صحیحی نشده است طبق پیش بینی وزارت برنامه وبودجه درسال 1381 ماحدودچهل میلیون جمعیت روستایی خواهیم داشت اگرتغییرات غیرعادی صورت نگیرد وزارت نیرودرسال1381بااستفاده از تمامی امکانات موجود می تواند رقمی حدود100میلیارد مترمکعب آباد اصتحصال نماید اگر برای یک هکتار زمین 10هزارمترمکعب آب لازم باشد وهرخانواده روستایی مالک سه هکتار زمین باشدمی توان برای 7|3 میلیون خانواراشتغال ایجادنمود اگرشغلهایی پرورش طیور  زنبورعسل وکرم ابریشم رااضافه کنیم حدود2|4 میلیون شغل ایجادمی شود .باتوجه به بعد خانوار روستایی رقمی حدود20میلیون بیکارقادربه انجام کارهای کشاورزی خواهند بوددرحالی که پیش از2میلیون نفربیکارخواهند بود.براساس امار موجودسالانه بیش از 600هزارنفر به جمعیت فعال کشور اضا فه می شود که این خود دردنیا بی سابقه است لذاباید بخش های دیگری رافعال نمود تا باکمک کشاورزی پاسخگوی مشکل کشاورزی شود . در بخش صنعت با مطالعات انجام شده این بخش فعال نمی شو.د مگر اینکه محرکهای انتقال صنعت به روستا ها از جمله بهداشت و مسکن و... فراهم شود.

3-جذب افراد فنی و متخصص برای پشتیبانی از کشاورزی وتقویت آن مثلا جدب تعمیرکار وسایل مکانیزه کشاورزی مانن تراکتور

4-ایجاد مراکز خدمات تجاری در روستا جهت ایجاد اشتغال و به جریان انداختن حرکت سریع پول و همچنین افزایش سهم روستا یی از درآمد کشور و کاهش شکاف بین شهر و روستا .

5- سعی در تعدیل یا تخفیف مهاجرت روستا ئیان به شهرها.

مراحل اجرای طرح بهسازی:طرح بهسازی ارسک که مطالعات آن از سال 67 آغاز شده بود در سال 1368به تصویب دفتر مرکزی جهاد سازندگی رسید و در سال 69 میخ کوبی و تعیی مسیر خیابان اصلی ارسک آغاز شد.بمنظور تعریض خیابان روستا بطول 1800 متر و عرض 16 متر 73 واحد مسکونی و 28 باب مغازه تجاری و انباری با زیر بنای 8200 متر تخریب شده و این نشانگر استقبال روستا ئیان از طرح بهسازی این روستا بود.

میزان تخریب که بطور متوسط 57درصد می باشد با همکاری و هماهنگی اهالی اجرا و در سال 70 با حجم عملیات خاکبرداری 3هزار مترمربع  عملیات احداث ابنیه شروع شد که در این راستا 1300 مترانجام  شد .در اجرای طرح بهسا زی ارسک که فاز اول آن هز ینه ای بیش از 233میلیون وپا نصد هزار ریال دربر داشته علاوه برآ سفا لت 1120متر مربع شبکه برق رسا نی به طول 2500متر جا بجا شده است همچنین بمنظور واگذاری مسکن به افرادی که منا زلشان تخریب شده جهاد سازند گی فردوس اقدام به تملک 30 هکتار زمین درشمال روستا ی ارسک نمود که آماده سازی جهت توسعه برق رسانی آبرسا نی خیابان سازی وبلوک بندی درسطح شش هکتار اجرا شده و10 قطه زمین به مردم واگذار شده است.

باتوجه به هزینه های ساخت مسکن وزلزله خیز بودن منطقه بالا بودن ضریب اطمینان سا ختمانها ضروری است وبه علت فقرمالی مردم مشا رکت ارگانها ی مختلف به ویجه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی واراهه تسهیلات بانکی الزامی میباشد 0همچنین با تشکیل خانهای عمران درروستا لازم است که تشکیلاتی باشد برای حفظ ونگهداری طرح بهسازی وادامه طرح از طریق نظارت برساخت وسازهای جدیدتا بتوان بطور مهمتری از مشارکهای مردم در اجرای طرح های عمرانی سود جست .

این طرح سه فاز دارد که خیابان 16 متری فاز اول آن بوده است ودو فاز دیگر دو خیابان 12و8متری است که امید است با مطا لعات بهتری فازهای دوم وسوم آن به شکل مطلوبتری اجرا شود در مسیر طرح سه پل ساخته شده است ویک پل که پل بزرگ واززمان نا صر الدین شاه بود وبخش مرکزی را به بخش شمالی متصل می کند تقویت وتعمیر گردیده است. دوفلکه در روستا وجود دارد که یکی به شعاع 8متر در شمال ودرمدخل ورودی ودیگری نیز به همین شعاع ودر جنوب درمدخل خرو جی که امتداد جاده خا کی به سوی فتح آباد  امامزاده علی ودیهوک می باشد.

بررسی وضع موجود ارسک (تابستان 73):ارسک  در حال حاضر شامل سه بخش مرکزی (قدیمی) شمالی و جنوبی استکه از طریق یک خیابان 16 متری آسفالته به هم مرتبط میباشد. ارسک روستا یی است خطی و در امتداد خیابان آسفالته بطول 1700 متر و همچنین طول جاده امتداد یافته است. البته اگر بشود نام آن را خیابان گذاشت و شاید بهتر است بگوییم کوچه عریض زیرا که خیابانی کم عرض است و در چند نقطه پیچ خورده است. مساکن روستا یی از نظر شکل معماری و مصالح بکار برده شده تقریبا مشابه بودند فقط بستهخ به امکانات مالی بعضی حیاطها بزرگتر بود. عامل دیگری که در مورفولوژی  خانه های روستا موثر است کمبارانی منطقه است. در یکی دو دهه اخیر عواملی که بر شکل معماری و ساخت مسکن موثر بوده عبارتند از:

1--برق و آب آشامیدنی:آب و برق باعث مطرود شدن کوچ تابستانی گردید و درنتیجه خانه محل سکونت دائم گردید و همچنین امکان استفاده از وسایل برقی چون کولر نیازی به هوای سرد باغ وجود نداشته باشدو دیگر نیازی به بادگیر نیز احساس نشود.درنتیجه در ساخت خانه های جدید دیگربادگیر ساخته نمشود.

2-آسانتر شدن وسایل حمل و نقل مصالح ساختمانی و جاده آۀسفالته

3-انتقال فرهنگ مصرفی شهرها در اثر مهاجرتها ورفت و آمد به شهرها

4-فروش اتومبیلهای سهمیه ای به کشاورزان و روستا ئیان در دهه 60

5-واگذاری مصالح ساختمانی از طرف جهاد به مردم و فعالیت کوره های آجر پزی در فاصله 24 کیلومتر ی (بشرویه)

6-افزایش اشتغال در بخش خدمات دولتی و خصوصی و امکان استفاده از تسهیلات بانکی در زمینه مسکن.

  • اماکن عمومی روستا

1- مسجد جامع:مسجد جامع با نمای بسیار زیبایی در مرکز ده و در حاشیه شرقی خیابان اصلی خودنمایی میکند. این مسجد بزرگترین مسجد محل و محل اجتماع همه مردم روستا از همه قشرها و گروههای قومی و اجتماعی میباشد.

2-حسینیه ها:روستا دارای دو حسینیه بزرگ و کوچک که حسینیه بزرگ وقفی بوده وساخت مجدد آن از نذورات مردم بوده حسینیه کوچک یا حسینیه سید علی(سادات)هم نذری بوده است. حسینیه بزرگ دیوار بدیوار مسجد و بفاصله چند متری از خیابان بنا شده که در حال بازسازی است و بطور متوسط سالی 150 ساعت از آن برای روضه خوانی و عزاداری و مجالس ترحیم و دعوتی استفاده می شود.حسینیه سادات هم در غرب ده قرار دارد و در حال باز سازی است.

3-عباسیه: عباسیه مکانی است مذهبی مربوط به هیئت ابوالفضلی ارسک که تنها هیئت ارسک است و در ایام محرم و صفر محل تجمع و عزاداری است. این مکان بر خرابه قلعه های قدیمی ساخته شده و در قسمت جنوب غربی قسمت مرکزی ده قرار دارد .کارکرد اصلی آن عزاداری و کارکردهای فرعی آن محل ملاقات مردم و مسئولان دولتی ؛پذیرایی از مهمانها در عروسیها و عزاهاستو دارای تسهیلات پذیرایی مانند آشپزخانه و ظروف میباشد.

تجهیزات و تاسیسات خدماتی روستا

1-تاسیسات آب آشامیدنی: ارسک به عنوان مرکزدهستان از سال 53 دارای لوله کشی آباد می باشد قبلا آباد لوله کشی ارسک توسط  چاه وموتوراب تامین  می گردید اما به علت گچی بودن بعدطعم بودن وفرسوده بودن موتور آباد وقطع  مکرر آباد درسال های  بعد ازانقلاب  یک مخزن آب به ظرفیت 360 متر مکعب آب به هدایت شورا وباهمکاری مردم  ساخته شد واب ان  به شبکه لوله کشی    درداخل ده متصل واب اشامیدنی از چشمه اصلی  ده که دارای آب شیرین است تامین گردیدوهمچنین یک مخزن دیگر توسط بهداشت  محیط ساخته وبه شبکه ابرسانی اضافه شد براین مبنا مقداری ازاب کشاورزی ارسک به آباد شرب اختصاص داده شد ومساله کمبود آب مطرح ودر چند ساله اخیر ارسک با قطع مکرر آباد شرب روبرو بوده لذا دست اند رکاران بر ان سدند که آب شرب ارسک را ازجایی دیگر تامین کنند ولذا پس از مطالعات کارشناسان منطقه ای راکه دارای آب می باشدانتخاب وبرای آب شرب ارسک   چاهی درمنطقه ی حاشیه کال نخاب  به فاصله ی 13کیتومتری شمال غربی ارسک حفر کرده که 9اینج یعنی 45 لیتر درثانیه آب دارد وهزینه ی ان 550میلیون ریال براوردشده است .ضمنا ابرسانی روستایی کلا بعهده ی جهاد میباشد. تعداد مشترکین اب   درحال حاضردرار درحدود 900 مشترک میباشد که شورای اسلامی باتهیه قبضهایی بهای آب مصرفی را وصول می کند .   

2-برق: روستا تحت پوشش برق منطقه ای و منبع برق روستا فشار قیی است توسط اداره برق بشرویه و شبکه داخلی آن توسط جهاد فردوس در سال 1363 ایجاد شده و دارای سه ترانس 100 250 و 300 کیلو وات آمپر است. قبلا ارسک دارای یک موتور برق دیزلی بوده که فقط شبها تا ساعت 24 روشن بوده و بقیه ساعات روستا برق نداشته است.

3-بررسی سیستم فاضلاب و دفع آبهای سطحی: در رابطه با فاضلاب و دفع آبهای سطحی روستا مشکل چندانی ندارد .فاضلاب کلیه واحدها توسط چاههای نیمه عمیقی که در منازل احداث شده دفع می گردد.آبهای سطحی توسط کانالهای کوچک و بزرگ به خارج روستا هدایت می شود.با توجه به شیب اصلی روستا از غرب به شرق و کالهای دو سمت آن آبهای سطحی به این دو کال میریزند.

4- تاسیسات ارتباطی

الف- پست: دفتر پست در سال 45 شروع بکار کرده و در حال حاضر با داشتن ساختمان مجهز و کارمند شبانه روزی فعالیت می نماید و مرسولات پستی روزانه در ده توزیع می شود . این دفتر در انتهای شمالی بخش مرکزی و در حاشیه غربی خیابان قرار دارد.

ب- تلگراف و تلفن :مخابرات دارای ساختمان مجهز و دارای دستگاه رایانه ای 500 شماره میباشد. تعداد کارکنان آن سه نفر و شبانه روزی است. و دارای کد بوده و در اتهای شمال مرکزی و در حاشیه شرقی خیابان قرار دارد.

ج-حمل و نقل: حمل ونقل از بارزترین نمدهای عینی ارتباطات محسوب می شود و موید رونق اقتصادی و اجتماعی یک محل به حساب می آید. ارسک به عنوان مرکز دهستان در مجموع از قدرت حمل ئ نقل خوبی برخوردار است. دو نمایندگی شرکتهای مسافربری و دو سرویس منظم بین ارسک-مشهد و دو مینی بوس بین ارسک-بشرویه و ارسک –فردوس و 20 سواری سبک که بین روستا و شهرها و روستا های اطراف تردد می کنند از مزایای ارتباطی ارسک هستند.طبق نمونه گیری در شهریور 73 6درصد مردم دارای اتومبیل شخصی ،58درصد دارای موتور سیکلت و 13درصد از وسایل نقلیه عمومی و کرایه ای استفاده می کنند و 12درصد هم از وسایل حمل و نقل سنتی مانند الاغ در داخل روستا و مزارع استفاده می کردند.

5-تجهیزات عمومی:

الف-کشتارگاه: روستا در حال حاضر فاقد کشتارگاه متمرکز است و جهار قصابی در محل وجود دارد که البته زیر نظر اداره بهداشت ذبح می نمایند. احداث کشتارگاهی به مساحت 100 متر  در جنوب شرقی روستا در طرح میباشد.

ب-غسالخانه:روستا دارای غسالخانه ای در مرکز ده میباشد. و زمینی به مساحت 105 متر در کنار گورستان جهت غسالخانه در نظر گرفته شده است.

ج-گورستان:گورستان در قسمت جنوب روستا و در حاشیه کال قبرستان قرار دارد . در قسمت بالای گورستان مزار30 تن از شهدای جنگ تحمیلی روستااست. 

د-حمام عمومی: روستا دارای دو حمام دوقلوی زنانه و مردانه عمومی است که در سالهای اخیر به علت استفاده از حمامهای خانگی و کمبود تقاضا بصرفه نبوده و بدون استفاده رهاشده است.

ه-نانوایی:در روستا دو نانوایی ماشینی وجود دارد که هردو از آرد سهمیه سوبسید دار استفاده می کنند و هردو در بخش مرکزی  فعالیت می نمایند.

ح- پمپ بنزین:در ده و در بخش شمالی و حاشیه غربی جاده آسفالته پمپ بنزین مجهز به پمپهای رایانه ای وجود دارد  که در آن کلیه فراورده های سوختی بفروش می رسد.

 6-فضاهای آموزشی: روستا دارای دو دبیرستان پسرانه و دخترانه هرکدام با ظرفیت 70 دانش آموز در دو رشته علوم انسانی  وتجربی است. همچنین دو مدسه راهنمایی پسرانه و دخترانه و چهار دبستان دخترانه و پسرانه میباشد. جمع واحدهای ۀآموزشی به 8 واحد می رسد که 2واحد در قسمت جنوبی 2واحد در قسمت مرکزی و 4واحد در بخش شمالی روستا میباشد. همچنین 5 واحد آموزشی در روستا های تابعه (فتح آباد ،اسلام آباد ،حجت آباد ،خیر آباد و عنج غلیا وجود دارد .نیز روستا دارای یک آموزشگاه کودکان استثنایی است که در سال 69 تاسیس شده است. 

7- فضاهای بهداشتی: در روستا دو خانه بهداشت و یک مرکز بهداشتی  درمانی وجود دارد که دارای پزشک ،آزمایشگاه و دندانپزشکی و داروخانه بوده گه همه مراکز دارای ساختمان نسبتا مجهز هستند.

کلیه حمامهای عمومی ،نانوائیها ،قصابیها و خواربارفروشیها زیر نظر بهداشت کنترل می شوند .عملکرداین واحدها در تنظیم وبهداشت خانواده ها در سطح استان رتبه بالایی داشته بطوریکه روستا در میان روستا های خراسان مقام اول را در کنترل جمعیت داشته است. 

کاربری اراضی روستا :سطح کیلومتر مربع اراضی روستا 397/500 هکتار میباشد که از این مقدار حدود 45/71120 هکتار تحت پوشش بافت روستا و تاسیسات روستا یی و 172/8200 هکتار باقی شامل باغات و اراضی  بایر و معابر و گورستان است.

توزیع فضایی کاربریها در روستا : از 4/571/120 هکتار اراضی زیر بنای روستا 178/940 هکتار آن بصورت فضاهای باز و 278/172 هکتار بصورت ساختمان و معابر کالبد یافته است. اراضی بایر میان بافتکه بحال خود رها شده اند جمعا حدود 62/500 هکتار میباشدکه عمدتا در قسمتهای مشرق و مغرب واقع گردیده اند .فضاهای سبز و باغات و اراضی مزروعی در در حاشیه مشرق و مغرب قرار دارد . این اراضی حدود 912 هکتار مساحت دارند. نزدیک به سه هکتار از فضای باز  روستا را گورستان تشکیل می دهدکه در سمت جنوب غربی واقع گردیده است. 

سطح کاربری مسکونی 433 هکتار است که 70 درصد سطح روستا را بخود اختصاص داده است که کاربری مسکونی در رتبه اول ،معابر و آموزش در رتبه دوم وسوم و سطح کاربری بهداشتی در رتبه بعدی است.

بررسی سرانه روستا :سطح کیلومتر مربع بافت روستا 875/171 هکتار برآورد گردیده است که با توجه به تعداد جمعیت سرانه عمومی روستا 948/21 متر مربع محاسبه گردید:

شبکه بندی خیابانها ومعابر از نظر عرض و شیب و نوع پوشش :ارسک دارای یک خیابان 16 متری است که بخشهای شمالی ،مرکزی و جنئبی روستا به هم ارتباط میدهدوبیشتر تاسیسات مهم در حاشیه همین خیابان است. این خیابان در چند نقطه پیچ دارد و دلیل  آن اینطور ذکر کرده اند که اصل طرح بهسازی عریض کردن معابر ودر ابتدا و انتهای خیابان یعنی مدخل شمالی و جنوبی ده دو میدان به شعاع 8متر وجود داردو فاصله ابتدای خیابان تا جاده اصلی مشهد –طبس 14 کیلومتر است که جاده ای آسفالته از مسیر شمال روستا را به جاده ارتباط می دهد.این جاده و خیابان شاهرگ اصلی روستا را تشکیل میدهد و تمام ارتباطات روستا از طریق این جاده میباشد. کوچه بن بستهای روستا به شکل کوچه های باریک و پر پیچ وخم در بخشهای قدیمی و منظم در بخشهای جدید می باشد.بطور کلی شبکه اصلی روستا را می توان به صورت زیر تقسیم نمود: شبکه بندی خیابانها ومعابر از نظر عرض و شیب و نوع پوشش:ارسک دارای یک خیابان 16 متری است که بخشهای شمالی ،مرکزی و جنئبی روستا به هم ارتباط میدهدوبیشتر تاسیسات مهم در حاشیه همین خیابان است. این خیابان در چند نقطه پیچ دارد و دلیل  آن اینطور ذکر کرده اند که اصل طرح بهسازی عریض کردن معابر ودر ابتدا و انتهای خیابان یعنی مدخل شمالی و جنوبی ده دو میدان به شعاع 8متر وجود داردو فاصله ابتدای خیابان تا جاده اصلی مشهد –طبس 14 کیلومتر است که جاده ای آسفالته از مسیر شمال روستا را به جاده ارتباط می دهد.این جاده و خیابان شاهرگ اصلی روستا را تشکیل میدهد و تمام ارتباطات روستا از طریق این جاده میباشد. کوچه بن بستهای روستا به شکل کوچه های باریک و پر پیچ وخم در بخشهای قدیمی و منظم در بخشهای جدید می باشد.بطور کلی شبکه اصلی روستا را می توان به صورت زیر تقسیمنمود:

شبکه بندی خیابانها ومعابر از نظر عرض و شیب و نوع پوشش

ارسک دارای یک خیابان 16 متری است که بخشهای شمالی ،مرکزی و جنوبی روستا به هم ارتباط میدهدوبیشتر تاسیسات مهم در حاشیه همین خیابان است. این خیابان در چند نقطه پیچ دارد و دلیل  آن اینطور ذکر کرده اند که اصل طرح بهسازی عریض کردن معابربوده است. در ابتدا و انتهای خیابان یعنی مدخل شمالی و جنوبی ده دو میدان به شعاع 8متر وجود داردو فاصله ابتدای خیابان تا جاده اصلی مشهد –طبس 14 کیلومتر است که جاده ای آسفالته از مسیر شمال روستا را به جاده ارتباط می دهد.این جاده و خیابان شاهرگ اصلی روستا را تشکیل میدهد و تمام ارتباطات روستا از طریق این جاده میباشد. کوچه بن بستهای روستا به شکل کوچه های باریک و پر پیچ وخم در بخشهای قدیمی و منظم در بخشهای جدید است.بطور کلی شبکه اصلی روستا را می توان به صورت زیر تقسیم نمود:

الف- محور اصلی: این محور در ادامه جاده آسفالته خارجی رو قرار دارد که از طرف شمال رو وارد شده و بصورت خیابانی به سمت انتهای رو پیش میرود و روستا را دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می کندکه انتهای خیابان به جاده خاکی ارسک – فتح آباد ودیهوک مرتبط میباشد. از خصوصیات این محور شکل گیری مراکز خدماتی و تجاری در حاشیه آن است.

ب-محورهای فرعی: این محورها عمدتا بصورت محورهای عمود یا موازی با محور اصلی می باشد که اکثرا دارای پیچ و خم و بصورت کوچه های نسبتا پهن و خاکی که در اکثر موارد یک خودرو سواری سبک بزحمت می تواند بصورت یکطرفه از آن عبور کند. این محورها نقش ارتباط میان کوچه و بن بستها را به خیابان اصلی دارد . کلیه این محورها خاکی بوده و شیب آنها در محورهای شرقی و غربی از غرب به شرق ملایم و نسبتا تند است.

ج-کوچه و بن بستها:این نوع معابر که بیشتر به عنوان معابر خصوصی پند خانه یا بن بستها مطرح میباشد شاخه ارتباطی چند خانه با محورهای فرعی و بندرت مستقیمابه محور اصلی روستا مرتبط میباشدکه عرض آنها بسیار کم و متغیر بین یک تا 2/5 متر میباشد که البته عرض آنها در نقاط مختلف فرق می کند و ممکن است که کوچه در یک نقطه عرض آن به 1/5 متر برسد . کلیه این محور ها خاکی ودارای پستی و بلندی نسبت به سایر محور ها میباشد.

گسترش فیزیکی روستا و روند گسترش تاریخی آن:هسته اولیه روستا ابتدا در قسمت مرکزی روستا تشکیل شده و بمرور زمان ابتدا در جهت مشرق و سپس در جهت شمال و جنوب گسترش یافته است و جهت اصلی گسترش روستا در حال حاضر گرایشات اهالی بطرف شمال می باشدو علت عمده آن نبودن زمین مسکونی و از طرفی تنگ بودن معابر و داشتن خانه های قدیمی و گلی و دسترسی به امکانات رفاهی و خدماتی و راه و گران بودن زمین در نقاط مرکزی


 
جمعيت شناسی
ساعت ۱۱:٢٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱۱/٥ : توسط : محمد ایوبی
 امروزه انسان برای بهتر زیستن به شناخت پدیده های اجتماعی واقتصادی نیازدارد وهرآگاهی بربروضع جمعیت پایه واساس شناسایی عوامل جمعیتی  ودگرگونیهای آن در زمان استوارباشد.شاخه ای از علم جمعیت شناسی که آن را آمار جمعیتی یا دموگرافی آماری ویاآمار حیاتی خوانده اند تهیه ارقام وایجاد بعضی روابط میان این ارقام است.

نویسنده ای می گوید من از علم دموگرافی بیم دارم زیرابابی رحمی به من خاطر نشانمی سازد که دراینده برمن چه خواهد گذشت خوشیها  ناگواریها  طلاق ها ومرگ ها وخودکشی ها  جمعیت شناسی باارقام جادویی خود می داند که در اینذه چندنفراز گرسنگی خواهندمرد  چند نفر ازنوزادان امروزی به مشاغل درزندگی خواهند رسید واطرافیان من ووخود من تقریبا چندسال زنده خواهیم بود و..... من ازصراحت این ارقام بیم دارم اما این صراحت جمعیت شناس اگرگاهی موجب بیم وهراس است درعوض ماراقادربه پیش بینی وچاره جویی می کند.

هرچند جمعیت شناس وضع مردمان را ان چنانکه هست نشان می دهد ولی با کوشش  در کشف (چرایی)این وضع مارا به تفکر درباره ی آنچه که باید باشدوامیدواری وامیدارد. بطور کلی جمعیت شناسی دانشی است که ازتعدادنفوس، زایش،زناشویی، مرگ ومیر  پیری وجوانی، سواد، اشتغال به کار  بیکاری یابطور از کمیت وکیفیت مردمان اعم اززن ومرد باکودک وسالمند درزمان ومکان مختلف گفت وگو می کند.

جنبه کمی آن تعداد نفوس سرزمینی که از لحاظ آماری تحت مطالعه قرار میگیردکه منجر به توصیف آماری جمعیت میگردد.جنبه کیفی آن چگونگی افراد از لحاظ متغیر هایی چون جولنی ،پیری ،مرگ و میر سواد و... میباشد. 

جمعیت :جمعیت تجمعی از افراد است که در منطقه ای اعم از شهر و روستا و کشور که بطور مستمر و معمولا به شکل تجمع زیست می کنند.

وقایع دموگرافیک:تحت عنوان وقایع دموگرافیک که بیشتر آنها را حرکات جمعیت نیز می نامند مسائل:

-مرگ ومیر ،ازدواج و طلاق ،تولد و باروری مطالعه شده سعی میشود قواعد و قوانین نسبتا ثابتی برای این وقایع کشف و برقرار شود.حالا بعد از آشنایی کوتاهخی با مبانی جمعیت شناسی به بررسی کمی و کیفی جمعیت در روستا ی ارسک میپردازیم:

الف-تعداد جمعیت :ارسک مرکز دهستان ارسک طبق آمارگیری سال 65 دارای 2693 نفر جمعیت و 583 خانوار و طبق آمارگیری سال 65 دارای 2834 نفر و 596 خانوار است. بطور کلی جمعیت روستا رو به افزایش بوده و علل عمده آن  بهداشت و رفاه و توسعه و دسترسی به خدمات بهتر بوده است. ارسک بر عکس خیلی روستا ها که جمعیت آنها همیشه روبه کاهش بوده علی رغم مهاجرتها همیشه رشد مثبت جمعیت داشته است .

عوامل رشد افزایش کمی و کیفی جمعیت :

الف-زمین:زمین زیر کشت که طی سه دهه تقریبا 50 درصد افزایش داشته است.

ب-تکنولوژی:ورود تراکتورواستفاده از آن به جای گاو آهن ،ماشینهای درو،جویهای سیمانی ،استفاده از اتومبیل و موتورسیکلت بجای وسایل سنتی چون الاغ و بالا رفتن میزان سواد روستا ئیان و به تبع آن بالا رفتن میزان در آمد

ج-سرمایه:تسهیلات بانکها و کوتاه شدن دست ربا خواران باعث رشد کمی و کیفی کشاورزی و صنایع دستی از جمله قالی بافی شده است.

عوامل دیگر افزایش جمعیت و کاهش مهاجرت:

1-تحرک اجتماعی :زمیندار شدن حدود 200 خانوار که قبلا کارگر ساده بودند و حالا زمیندار شده اند.

2-بالارفتن امکانات بهداشتی و رفاهی و خدمات مانندآب آشامیدنی سالم و برق وبهسازی روستا

لازم بذکر استکه روستا تاکنون از نظر جمعیتی سه مرحله مهم را پشت سر گذاشته است:

مرحله اول:تا سال 45 که هم میزان موالید بالا بوده و هم مرگ و میر و در نتیجه مرگ ومیر رشد جمعیت را مهار می کرد بنابر این تا سال 45 هم بعد خانوار پایین بود و هم رشد جمعیت .

مرحله دوم:از سال 45 به بعد بدنبال رشد خدمات بهداشتی به کودکان و واکسیناسیون اطفال آمار مرگ و میر کاهش ولی نرخ موالید همچنان روستا به افزایش است تا جایی که علیرغم مهاجرتها در طی سالهای 45 تا 55 یک رشد 3درصدی داشتیم .از سال 55 تا 65 به علت جنگ و عدم سعی کافی در سیاست تنظیم خانواده جمعیت همچنان روستا به فزونی است و سه دهم درصدی که داشتیم به علت مهاجرت در زمان جنگ بوده است. در طی این سالها افراد زیادی به علت اشتغال در جنگ و نیروهای نظامی به شهرستانهایی که دارای پایگاه بسیج و جهاد و ارتش بود عزیمت کرده که آمار آنها به حدود 70 خانواده می رسد که از سال 60 تا 67 طی 7سال مهاجرت کرده بودند .

مرحله سوم:از سال 65 به بعد با آگاهی بیشتر مردم به مراقبتهای بهداشتی افزایش پوشش بهداشت و تنظیم خانواده آمار موالید روستا به کاهش گذاشت بطوری که رشد جمعیت از 2/2 به 2در سال 73 رسید بطوریکه در این سال 40 درصد زنان در سن باروری از سیاست تنظیم خانواده حمایت می کردند.

بعد خانوار: بعد خانوار تا قبل از سال 45- 4درصد بوده و علت آن مرگ ومیر زیاد اطفال تا این زمان است و بدنبال افزایش خدمات بهداشتی بیشتر بعد خانواده افزایش پیدا کرده است و در دهه 50 و نیمه اول دهه 60 به 6/4 نفر می رسد و سپس در نیمه دوم دهه 60 و دهه هفتاد دوباره به کمتر از 4 نفر می رسد پس بعد خانوار هم تابع مراحل جمعیتی است:

در مرحله اول خانواده ها به علت ترس از مرگ و میر فرزندان به تعداد آنها می افزودند اما مرگ و میر فرزندان جمعیت را کاهش و کنترل می کرد.

در مرحله دوم خدمات بهداشتی باعث شد که مرگ ومیر فرزندان کاهش پیداکند و درنتیجه جمعیت افزایش پیدا کرد.

در مرحله سوم خدمات بهداشتی و تنظیم خانواده باعث شد که خانواده ها بی دغدغه از خطر مرگ فرزندان تعداد افراد خانواده را خود تنظیم نمایند.

عوامل دیگر

1-سن والدین:در خانواده های ارسکی معمولا سن والدین بالاست و زوجهای جوان پس از ازدواج اکثرا بدلایل مختلف مهاجرت می نمایند و در نتیجه اکثر خانواده ها بعد خانوار آنها بعد از ازدواج فرزندانشان تقلیل می یابد .

2-کار کودکان :امید به کار فرزندان و عصای دست شدن آنها اما با مشاهده.زندگی ماشینی امروز  و مهجرت فرزندان بالغ این امید رفته رفته کمتر می شود. همچنین در گذشته کودکان از سنین 6 سالگی به بعد در مزارع و کارگاههای قالی بافی دست کمک و روزی رسان خانواده بودند اما امروزه با گسترش آموزش و پرورش و آموزشهای اجباری کار فرزندان به حداقل رسیده و والدین نمی توانند حسابی برای کار فرزندان باز نمایند.

3-اشتغال  زنان  و مادران:مادران و زنان در ارسک اهل تولیدند و در همه جامعه کار می کنند از مزرعه گرفته تا فروشندگی مغازه ها و بخصوص قالی بافی و درنتیجه برای زاییدن و نگهداری از بچه وقت اضافی ندارند.

4- مشکلات معیشتی:خانواده های امروزی با توجه به بالارفتن میزان تحصیلات شان همچنین تاثیر گذاری افراد مهاجر خانواده و فامیل تا حدودی عقلانیتر فکر می کنند و مشکلات معیشتی ناشی از اوضاع اقتصادی باعث تغییر در طرز تفکر آنها نسبت به تعداد اولاد شده است .البته لازم بذکر است که هنوز خانواده هایی با بیش از 10 فرزند یافت می شوند. مطالعه ای که روی این خانواده ها انجام شده نشان می دهد:

1-یا فقط دختر دارند یا پسر و به امید جور شدن فرزندانشان فرزند می آورند.

2-تفکر سنتی که "هرکه دندان دهد نان دهد"

3-عدم آشنایی به خدمات بهداشتی و روشهای کنترل

توزیع جنسی جمعیت:نسبت جنسی جمعیت در سال 65 برابر با 97 میباشد که نشانگر افزایش تعداد زنان نسبت به مردان است یعنی در برابر هر 100 زن 97 مرد وجود دارد و علت آن را می توان در مهاجرت دانست زیرا که عده زیادی از جوانان در سنین ازدواج مهاجرند و بعضی از خارج روستا  زن می گیرند . این وضعیت اکثرنقاط مهاجر فرست نیز هست بر عکس نقاط مهاجر پذیرکه ضریب توزیع جنسی آنها برابر با 104 است یعنی در برابرهر 100 زن 104 مرد وجود دارد. مسئله دیگر در خصوص اختلاف توزیع جنسی مشاغل مخاطره آمیز پسران مانند شرکت در جنگ ،تصادفات و صدمات ناشی از کار کارگاهی است. مثلا شهادت بیش از  سی جوان در جنگ تحمیلی.

ترکیب سنی جمعیت:هرم سنی جمعیت مربوط به 67 است است که نشان می دهد جمعیت زیر 15 سال فوق العاده زیاد است و جمعیت در سنین میانه پایین و سپس در سنین 50 به بالا دوباره قاعده کمی پهن تر می شود بطوریکه 50 درصد جمعیت زیر 15 سال و 3درصدهم بالای 65 سال و 52 درصد در سنین بین 15تا 60 سالگی هستند.بر طبق نمونه گیری شهریور 73 43درصد از جمعیت زیر 15 سال و 4درصد بالای 65 سال هستند.درحال جمعیت جوان است و43 تا 45 درصد جمعیت زیر 15 سال و نزدیک به 50درصد ریر 16 سال هستند.

توزیع جمعیت بر حسب سواد:از جمعیت 2693 نفری در سال 65 -1404 نفر باسواد بودندالبته از این تعداد جمعیت 2036 نفر بالای 6سال سن داشتند. در نمونه گیری شهریور 73 از میان جمعیت 3321 نفری 540 مفر زیر 6سال بودندوو تعداد جمعیت باسواد روستا در حدود 1810 نفر بودند که 56 درصد جمعیت را تشکیل می دادند. همچنین 97 درصد افرادبین 7تا 15 سال باسواد بودند و بیشتر بیسوادان در گروههای سنی 30 به بالا بودند.در محاسبه تحصیلات تحصیلات از 1(بیسواد)تا6(بالاتر از دیپلم)رتبه بندی شده و میانگین سواد پسران 3و 66 درصد  و دختران 3و 56 درصد محاسبه گردید.اختلاف این دو به این دلیل است که معمولا در روستا ها به پسر اهمیت بیشتری می دهندولی تفاوت اندک آن نشاندهنده کم اهمیت بودن این طرز تفکر است. همچنین میانگین سواد مردان 2و 83 و زنان 2و21 است .

جمعیت فعال و غیر فعال:اگر جمعیت فعال را بین 15 تا 65 سال محاسبه کنیم جمعیت فعال در روستا در حدود 52 درصد کل  جمعیت است. طبق آمار سال 65 – 50 درصد جمعیت زیر 15 سال و 3درصد جمعیت بالای 65 سال سن داشته اند. در روستا سن فعالیت خیلی زودتر از 15 سالگی شروع می شود و دیرتر از 65 سالگی پایان می یابد بنابراین جمعیت فعال را میتوان بین 10 تا 70 سالگی محاسبه نمودو طبق نمونه گیری انجام شده در شهریور 70 افراد بین 10 تا 70 سال 2231 نفر بودند که 69 درصد جمعیت را تشکیل می دهند جمعیت فعال سال به سال کاهش می یابد و با رسیدن افراد به سن فعالیت مهاجرت شروع می شود ومهاجرت فرستی موجب کاهش جمعیت فعال و افزایش جمعیت غیر فعال می شود.بطور کلی شدت جوانی جمعیت افزایش جمعیت سربار ،مصرف بیشتر و سرمایه گذاری کمتر شده و همچنین نیروهای خلاق صرف امور معیشتی می شود.

جمعیت شاغل

باغداری:باغداری در روستا شغل اصلی مردم نیست هرچند بیش از 60درصد مردم باغهایی به قطعاتی به میانگین هزار متر دارند که بخاطر کشت سنتی عواید و درآمدی ندارد و فقط جهت مصارف شخصی از آن استفاده می شود .

کشاورزی :از نظر اشتغال در کشاورزی، ارسک بدلیل قرار گرفتن در حاشیه کویراز نظر زمین حاصلخیز و آب فقیر است. درنتیجه امکان توسعه کشاورزی محدود بوده و جمعیت سرریز خود را به نقاط دیگر روانه می کند.

دامداری:از نظر اشتغال در دامداری هم روستا استعداد چندانی ندارد در حال حاضر فقط شش درصد مردم کار اصلی شان دامداری است. این نسبت قبلا بیشتر بوده و بدلیل خشکسالیهاو چرای بی رویه دامها و همچنین استفاده غیر بهینه از گیاهان و درختان صحرایی و کوهی سال به سال از پوشش گیاهی صحرا ها و کوههای اطراف کاسته می شود . همچنین به علت کم آبی و خصوصیات کویری دشتهای اطراف و خشکسالیهای پیاپی امکان پرورش دام جدا از کشاورزی وجود ندارد. امتیاز ارسک از لحاظ چرای دام وجود ارتفاعات غرب آن بوده که آن هم بدلیل خشکسالی و بهره برداری بی رویه لباس سبز رنگش رنگ باخته است .عاملی که طی دو دهه اخیر موجب توسعه کشاورزی شدحفر چاههای عمیق بود .

خدمات دولتی:حدود 16درصد جمعیت ارسک را کارمندان و کارگران تمام وقت ادارات و سازمانهای دولتی تشکیل می دهند که شامل فرهنگیان و کارگران ذوب آهن طبس و همچنین کارمندانی که در شهرهای اطراف کار می کنند ولی ساکن ارسکند و همچنین افراد شاغل در مخابرات  پست بهداری دهداری و مراکز بهداشتی و درمانی .

تجارت وخدمات عمومی: ارسک به علت مرکزیت در میان چندین روستا مرکز خرید و فروش مایحتاج کشاورزی و لوازم مصرفی به حساب می آیدبطوری که دارای 80 مغازه و کارگاه است. از جمله این واحدها دو واحد نانوایی ماشینی با سهمیه آرد دولتی 4 قصا بی 6 تعمیرگاه موتورسیکلت و دو چرخه پنج آرایشگاه زنانه و مردانه  پنج مغازه خیاطی دو کفاشی و بقیه واحدهای پارچه فروشی  شیشیه بری پشم فروش قنادی نجاری چراغ سازی رادیو سازی جوشکاری  عکاسی  لوازم التحریر و 26 واحد خوار بارفروشی  میباشد. از نظر سهم تجارت و اشتغال 32% مردم در بخش خدمات اشتغال دارند که درصد بالایی از آنها مغازه دار و در آمد اصلی شان از راه تجارت تامین می شود.در سالهای اخیر اشتغال در بخشهای خدمات دولتی و خصوصی شدیدا روستا به افزایش گذاشته که این امر موید مرکزیت روستا به رشد روستا ها میباشدکه در سالهای آآینده این نرخ بالاتر خواهد رفت.

قالی بافی

قالی بافی از قدیم در روستا رواج داشته و قالی بافان تا دهه قبل قالیچه های زمینی در اندازه های سه و نیم و 2و نیم متری می بافتند ولی از دو دهه قبل به بعد قالیچه های ابریشمی نائینی در سایز های 6و9و12 متری و حتی ششصدی و نهصدی رواج یافته و بافت قالیچه های قدیمی مطرود شده است. در حال حاضر 28%زنان خانه دار و بیشتر دانشجویان دختر شغل فرعی شان قالی بافی است. همچنین قالی بافی شغل اصلی دخترانی است که ترک تحصیل کرده اند.

بررسی وقایع دموگرافیک

1لف- زاد و ولد:طبق آمارگری سال72 خانه بهداشت در این سال تعداد 48 نفر متولد شده اند که از این تعداد 22 نفر پسر و 26 تا دختر بوده اند و با توجه به وجود 621 زن در سن باروری این آمار پایینی است بطوری که در مقایسه با دیگر روستا ها که میانگین زاد و ولد آنها 225 کودک از هر هزار زن میباشد. ارسک 77 کودک از هر هزار زن داشته و این شاخص خوبی از لحاظ توسعه یافتگی است.

علل پایین بودن میزان زاد و ولد:

1-کاهش زوجها و مادران جوان در اثر مهاجرت

2-بالارفتن میزان سواد و به تبع آن بالا رفتن اهمیت بهداشت

3-فعالیت مناسب خانه بهداشت و مراقبتهای بهداشتی  و تنظیم خانواده .

4- بالارفتن سطح فرهنگ عمومی که ناشی از مهاجرت و بالارفتن سطح سواد و بهسازی روستا و افزایش مراکز فرهنگی (مدارس و کتابخانه )است.  

ب- مرگ و میر

جدول میزان مرگ ومیر در گروههای مختلف سنی در سال 72

بر طبق جدول فوق کیلومتر مربع آمار مرگ ومیر در سال 72 طبف آمار خانه بهداشت 21 نفر بوده که از این تعداد 7نفر مرد و 14 نفر زن بوده است. درجه مرگ ومیر در سال 72 هفنت درصد بوده یعنی از هر هزار نفر 7نفر فوت کرده اند. از علل پایین بودن مرگ ومیر در روستا افزایش مراقبتهای بهداشتی و بهسازی محیط زیست می تواند باشد.

ج-ازدواج و طلاق

1-سن متوسط ازدواج:سن متوسط ازدواج در مردان سال23 و6ماه و در زنان 19 سال و 6 ماه است. البته سن متوسط ازدواج مردان در گروههای سنی فرق می کند و هرچه گروه سنی بالاتر می رود سن متوسط ازدواج بالاتر می رود بطوریکه :

سن متوسط ازدواج در گرو ه سنی زیر 30 سال 21 سال و 8 ماه

سن متوسط ازدواج در گرو ه سنی بین 30 تا450 سال 22 سال و 2 ماه

سن متوسط ازدواج در گرو ه سنی 45به بالا سال 25 سال 6 ماه

درارتباط با زنان

سن متوسط ازدواج در گرو ه سنی زیر 30 سال 19 سال و 9 ماه

سن متوسط ازدواج در گرو ه سنی بین 30 تا 45سال 20 سال و 7 ماه

سن متوسط ازدواج در گرو ه سنی 45 به بالا سال 18 سال و 7 ماه

پس سن متوسط ازدواج زنان در بین دو گروه سنی اول متفاوت بطوری که در گروه سنی 45 به بالا سن متوسط ازدواج پایین بوده ودر گروههای سنی میانه افزایش یافته است و بر عکس در گروهای سنی پایین کاهش داشته است.

رابطه سن متوسط ازدواج و سواد در زنان:سن متوسط ازدواج در بین زنان بیسواد 18سال و 7ماه و در زنان باسواد 19سال و 6ماه میباشد. درنتیجه بین سن ازدواجو سواد رابطه وجود دارد .

رابطه سن متوسط ازدواج و سواد در مردان:در مردان سن متوسط افراد بیسواد 23 سال و افراد باسواد 25 سال است. درنتیجه هرچه سواد مردان بالاتر می رود دیرتر ازدواج می کنند.

2-عمومیت ازدواج:ازدواج برای یکبار عمومیت دارد و فقط تعداد انگشت شماری از مردان و زنان بدلیل بیماری یا معلولیت یا عدم صلاحیت ازدواج نکرده اند.

3- دایره همسر گزینی:هر چند بیشتر افراد در درون خود و اقوام خود ازدواج می کنند اما از نظر هنجاری و عرفی محدودیتی برای همسر گزینی وجود ندارد و فرد در هر کجا که ازدواج کند با مخالفت گروه مواجه نمی شود اما 93 در صد ازدواجها در میان خود افراد روستا صورت می گیرد . بیشتر برون ازدواجهامربوط به ازدواج دختران و زنان بیوه با مردان طبسی بوده که در جریان زلزله سال 57 همسران خود را از دست داده اند.

در میان سه گروه عربها عجمها و بیکها نیز درون ازدواجی و برون ازدواجی وجود دارد و مرز این گروهها از نظر ازدواج خیلی بی اهمیت شده و هرکسی که در هر گروه قومی همسر مناسبی یافت هنجارهای گروهی به او اجازه ازدواج می دهد و قومیت اهمیتی ندارد

با توجه به جدول فوق بیشترین ازدواجها بین پسر عمو و دختر عمو بوده است. یطوریکه از 83 خانوارمطالعه شده 19 مورد ازدواج بین پسر عمو و دختر عمو و کمترین ازدواج ازدواج با بیگانگان بوده و9 مورد بوده است.

4-طلاق:طلاق در روستا بدلیل آمار پایین آن موضوع چندان با اهمیتی نیست و یک مسئاله اجتماعی  نیست  طوری که تعداد طلاقها در سال به 3مورد هم نمی رسد.طلاق در روستا یک ضد ارزش بحساب می آید و فرد طلاق دهنده چنان باواکنش منفی گروه و اقوام روبرو می شود .

د- مهاجرت :مهاجرت پدیده جدیدی نیست انسان همیشه درحال تحرک جغرافیایی بوده وبرای بدست آوردن غذاازیک نقطه به نقطه دیگری میرفته وازگذشته ها این مساله  بوده حتی درزمانی که اقتصادصرفا برپایه کشاورزی بوده عوامل رکودی یعنی نسبت زمین به نسبت جمعیت باعث شده که کشاورزانی که زمین نداشتند برای دسترسی به زمین به نقاط دیگر مهاجرت نمایند امااز زمانی که صنعت درشهرها قدعلم کردهمیشه روستا ها محل تامین نیروی انسانی مورد نیازکارخانجات صنعتی شهرها بوده وکارخانجات صنعتی درشهرهاطبق نیاز طبیعی جامعه می بایست ماشین الات کشاورزی رابه روستاها صادر نمایند وبدین ترتیپ روند مهاجرت ازشهر به روستا وجود داشته است وخواهدداشت .

علل مهاجرت:مهاجرت تحت تاثیر دو عامل رانش درمنطقه مهاجر فرست ودوم عامل کشش درجامعه مهاجررپذیر است.  مهاجرت ازارسک به نقاط مهاجرپذیرازسال ها قبل وجود داشته است درحال حاضر بیشترین مهاجرین ارسک که درشهرها بسر می برند ازسالهای 1320 وعمدتا ازدهه 40 به بعد مهاجرت کرده اند .درمهاجرت هاهم عامل رانش مانند:

1/عوامل رکورداقتصادی که معمولا به صورت افزایش جمعیت روستا درمقابل ثابت ماندن سطح زیر کشت یاحجم تولید بروز کند دراین حالت جمعیت اضافی مجبور به مهاجرت به نقاط پررونق ترشده اند زمین زیر کشت ازابتدای یکجا نشینی درارسک تاذهه 50 چندان تفاوتی نداشته بجز قطعات کوچکی که دراطراف مزارع ممکن است اضافه شده باشد امااز سال 52به بعد دولت باواگذاری حدود شش تلمه چاه عمیق وصدهاهکتارزمین زراعی وتسهیلات مالی از عوامل رکوردی مهاجرت کاسته است همچنین عوامل رکوردی سبب عدم اشتغال کافی درروستا شده است .

2/عدم ارائه خدمات اداری وبهداشتی

روستاها درمقایسه باشهرها ازسطح خدمات اداری وبهداشتی پایینی برخوردار است من جمله تاقبل از انقلاب درارسک ازخانه بهداشت وپزشک خبری نبود وافراد بخاطر یک سردرد معمولی باید زندگی وکار خود رارها وبه شهرهای اطرلف می رفتند یابیماران اوژ انسی درراه جان می دادند ازبعد خدمات اداری هم فرد می بایست برای کوچکترین کار اداری یکی دو روز وقت بگذارد.

3/پایین بودن سطح دستمزد در روستا ها(عامل اقتصادی ): طبق اطلاعات موثق میزاد دستمزد در ارسک در سال 1320 به ازای یک روز کار کارگر یک من ارسک ( یک و نیم کیلو گرم)غله بوده است. این دستمزد در سال 57 به دو برابر افزایش یافته اما همین دستمزد یک پنجم دستمزد یک کارگر در بخش صنعت در تهران بوده است. در حال حاضر بدلیل کمبود نیروی کار در روستا و نبودن کارگر غیر بومی تقاضا برای نیروی کار بالا رفته و سطح دستمزد کارگر در روستا با شهر فرقی نمی کند.   

4- عوامل اجتماعی

الف-نظام ارزشی جامعه روستا یی:افراد مهاجر در برگشت از مهاجرت برای دید و بازدید اقوام آنچنان از شهر و زرق و برق آن تعریف و بزرگنمایی می کنند که انگاری از بهشت برگشته اند .این تعریف و تمجیدها برای روستائیان ساده و صادق که همه را مانند خود صادق می پندارند کارگر افتاده و جزئ باورهای آنها می شود بطوریکه روستا یی به سکونت خود در شهر افتخار  می کند هر چند در شهر به پست ترین و سخت ترین مشاغل مشغول بوده و در پایین ترین منطقه شهر ساکن باشد.

ب:دوری و دوستی:از عوامل دیگری که باعث مهاجرت می شود تمایل مردان و زنان جوان برای دوری از خانواده های خود است. چراکه شدیدا معتقدند که دوری دوستی می آورد . خانواده های جوان برای پرهیز از دخالت بزرگترها مخصوصا مادر زن و مادر شوهر ترجیح می دهند مهاجرت کنند و دور از خانواده های خود باشند.

5-ادامه تحصیل:عده ای از روستائیان برای ادامه تحصیل به شهرها مهاجرت مینمایند که اکثرا محصل هستند.

علل و نتیج افزایش طبیعی جمعیت :این افزایش عمدتا تحت تاثیر افزایش خدمات بهداشتی و درمانی در سطح جهان و کشور و بهره گیری نسبی روستا از این پیشرفت وبه عبارت دیگر ریشه کن شدن اپیدمیهای ادواری مانند سرخک که در زمانی اندک باعث مرگ و میر در سطحی وسیع می شد.

عامل دیگر افزایش جمعیت بالا رفتن نسبی سطح زندگی بوده است که حاصل آن بنوبه خود بهبود نسبی سطح تغذیه مردم و بطور کلی امکانات زیست (خوراک و پوشاک ومسکن و...)میباشد. در نتیجه این عوامل رشد جمعیت روستا در سالهای 45 تا 65 به 8/2 درصد یهنی بالاترین رشد خود می رسد.

مسئله دیگری که موجب پایین آمدن درآمد روستایی شد سیاست اقتصادی درهای باز شاه بود .بعد از کودتای 28 مرداد 32 بدنبال ورود مواد کشاورزی ارزان قیمت ، قیمت محصولات کشاورزی و درنتیجه درآمد روستایی بشدت تنزل نمود.

عوامل کشش و جاذبه شهرها:

1-قانون انجام نظام خدمت وظیفه:این قانون موجب آشنایی اجباری جوانان روستایی با زندگی شهری و ترغیب آنها به مهاجرت شده است.

2-نیاز بنگاههای اقتصادی سرمایه داری در شهرها به نیروی کار ارزان قیمت:بدنبال شروع مناسبا سرمایه داری در شهرها و احتیاج به نیروی کار ارزان و تفاوت دستمزدها در شهر و روستا

3- دو گانگی نظام اقتصادی و اجتماعی در شهر و روستا و توزیع ناعادلانه امکانات و تسهیلات.

ضمنا مهاجرت از ارسک به شهرها بندرت فصلی است و اکثرا مهاجرت دائمی دارند.

وضعیت مهاجرین

1- از نظر سنی::سن مهاجرت بین 15 تا30 سال می باشد و میانگین آن 31 سال است.

2-از نظر جنسی:تعداد مهاجرین زن و مرد تقریبا با هم برابر است و نشاندهنده این است که بیشتر افراد بعد از ازدواج و به همراه خانواده خود مهاجرت کرده اند..

3-از نظراشتغال: از این تعداد 54 درصد کارمند 10درصد محصل و 29درصد کار آزاد داشتند.

4- سالهای مهاجرت:بیشترین مهاجرت در سالهای 61تا65 بوده است. در طی این سالها افراد زیادی به علت اشتغال در جنگ و نیروهای نظامی به شهرستانهایی که دارای پایگاه بسیج و سپاه و جهاد و ارتش بودند مهاجرت کردند که آمار آنها به حدود 100 خانوار می رسید که در طی پنج سال مهاجرت کردند.

برگشت به فهرست


 
زمینداری و تحول آن
ساعت ۱۱:٢۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱۱/٥ : توسط : محمد ایوبی

الف- زمینهای حومه ده:این زمینها مربوط به چشمه اصلی ده و قنات محمد آباد است. .ارسک در حدود 300 سال قبل یک آبادی شامل چند باغ بوده که دامداران و کوچ نشینان آن را برای اطراق زمستانی و همچنین مصارف آب گله ها اختصاص می دادند. بتدریج با شناخته شدن استعداد کشاورزی منطقه برای بعضی افراد ،فردی بنام حاج میرزامیر بیک با تصرف چشمه و زمینها و با استخدام و بکارگیری افراد ماهر در کشاورزی تاریخچه کشاورزی ارسک شروع شد. بعد از فوت وی  زمینها بین فرزندان و اقوام او تقسیم و در طی زمان این زمینها و آبها خرید و فروش شد یا به ارث رسید تا امروز. امروز هم بیشترین سهم از آب در دست بازمانده های او است.

همزمان با رشد جمعیت و گذشت زمان زمینها همواره کوچکتر و کوچکتر شد تا امروز که هرکس به به فراخور وضع مالی خویش دارای قطعه زمین کوچکی است وصاحبان ان خرده مالک می باشند یعنی درآمد حاصله ازکشاورزی کفاف مخارج زندگی انهارا نمی دهد وباید به شغل فرعی دیگری هم مشغول باشند واین زمین ها حداقل یک دانک (275متر)وحداکثر 10 هکتارمی شود.

اصطلاحات کشاورزی

پونگو(فنجان):پنج و نیم دقیقه از آب سرچشمه اصلی را یک فنجان می نامند. داستان ابداع آن هم از این قرار است که قبلا که ساعت نبود یک دیگ را آب می کردند و یک ظرف استوانه ای با 4 درجه با یک سوراخ در داخل آن قرار میدادند و هنگامی که ظرف استوانه ای پر می شد یک فنجان و هر درجه به معنای یک فنجان بود.

مدار:یک دور گردش آب در مدت 12 شبانه روز را مدار می گویند.

طاقه:مجموعه ای از فنجانهای آب که شامل نیمروز آب در هر مدار می شود و دست یک سالار است را طاقه می گویند.آب ارسک شامل 24 طاقه است. 

سالار:چند آبیار زیر نظر یک فرد بنام سالار کار می کنند.

برزگر:کارگر کشاورزی را برزگرگویند که البته از محصول سهم می برد و سهم برزگر یک دوم است که به آم برخه هم می گویند.

دانگ:زمینی است به ابعاد 10 در27.5 متر(275)

خود(خید):حداقل زمین قابل آبیاری بصورت جداگانه

پل:مرز بین دو زمین یا خود را پل می گویند.

برخ:محل ورود آب به خود را برخ می گویند.

شلن:به معنای آبشارهای کم ارتفاعی است که برای ساختن جوی ونهر در زمینهای ناهموار از آن استفاده می شود.

کشمون:به معنای کیلومتر مربع زمینهای زراعی یک منطقه است . قبلا هر مالکی دارای یک کشمون بوده و کیلومتر مربع زمینهای زراعیبه چند کشمون تقسیم شده است. نام دیگر کشمون صحرا است.

بطور کلی آب ارسک به 24 طاقه تقسیم شده و هر کسی در یکی از طاقه ها سهم دارد که

اسامی طاقه های آن بشرح زیر است:

1- طاقه کربلا عبداصمد(علی اکبرها)

2-طاقه ابوطالب علی صالح

3-طاقه ابوطالب آب

4-طاقه حاج زین العابدین

5-طاقه کربلایی شریف حسین(طاقه موذن)

6-طاقه کربلایی آقاسید محمد(میرزا قاسم)

7- طاقه -کریم کرو

8-طاقه علی اکبر حاجی(حاجی لطفی)

9-طاقه علی اکبر نوه حاج میرزا میر بیک

10  طاقه –تقی مشهدی(حاج محمد کربلا علی)

11-طاقه کربلا لطفی(آقا محمد)

12- طاقه حاج زین العابدین بیک

13-طاقه سلطان مراد(شورا)

14-طاقه کربلا حسین حیدری

15-طاقه کربلایی محمد علی بیک

16-طاقه کربلا صفر علی

17-طاقه شاه محمد بیک

18-طاقه وقف مسجد

19-طاقه ملا عبذا...

20-طاقه محل محمد

21-طاقه کربلا محمد باقر

22-طاقه ناظمی

23-...........

24-...........

بطور کلی آب ارسک به 28888 فنجان یا سهم تقسیم شده که هر طاقه شامل 120 فنجان است. در حال حاضر بیش از چهار پنجم مردم در چشمه اصلی 1تا 60 فنجان سهم دارند ومیزان مشارکت بطور متوسط 10 فنجان است.

قنات محمد آباد هم قناتی است قدیمی که ...

ب-زمینهای مربوط به چاههای عمیق:این چاهها 6 حلقه میباشد که در 12 کیلومتری شمال شرقی ارسک واقع است. اولین چاه در سال 52 تحت عنوان اسلام آباد احداث و دارای مرکزیتی نسبه به بقیه چاهها است. از بعداز انقلاب تا سال 73 پنج حلقه چاه دیگر در همان حدود زده شده که آب آنها بین 3تا 6 اینچ است و زمینهای هر چاه به 16 تا 30 کشاورز واگذار شده و هر کشاورز بین 5تا 20 ساعت در مدار 12 روز از یک تلمبه آب دارد و زمین واگذار شده برای کشت هر تلمبه حداکثر 120 هکتار است. تلمبه ها بصورت مشاع واگذار شده اما کشاورزان در بین خود زمینها را تقسیمکرده اند.زمینهای دو حلقه از این چاهها قبلا بصورت بند تحت عنوان "بندهای ارسکیها"در تصرف کشاورزان ارسک بوده و الان مالک قطعی آن هستند ولی بقیه چاهها زمین بصورت قطعی واگذار نشده که البته دولت قصد واگذاری قطعی آنها را دارد.

اصلاحات ارضی و مالکیت ده:با توجه به اینکه ارسک روستا یی کوهپایه ای و خرده مالکی بود اصلاحات ارضی شامل آن نشده و تاثیری در وضع مالکیت آن بوجود نیاورده است.

برگشت به فهرست


 
فرهنگ و نهاد های اجتماعی
ساعت ۱۱:٢٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱۱/٥ : توسط : محمد ایوبی
-نهاد خانواده

1-ساخت خانواده :ساخت خانواده در ارسک هسته ای و از نوع زن و شوهری مستقل است و هر زن و شوهر جوان بلافاصله پس از ازدواج دارای مسکن جداگانه اندو مستقل می شوندو خانواده گسترده یا پدری توسعه یافته در ارسک موردی ندارد و همه خانواده ها مستقل و هسته ای هستند هرچند ممکن است بعضی از خانواده های جوان پس از ازدواج تحت انقیاد خانواده ها باشند اما از نظر مسکن و اجاق مستقل هستند.از دلایل اجتماعی این مسئله عدم اعتقاد به شراکت و این اعتقاد که "دیگ شریکی بجوش نمی آید"و در نتیجه مستقل بودن از ارزش زیادی برخوردار است و همین ارزش باعث شده که خانواده دختر در هنگام ازدواج تاکید دارند که پسر باید خانواده مستقلی داشته باشد.از دلایل اقتصادی آن نیز کمبود درآمد خانواده هاست و  بنابر این پسر می بایست قبل از ازدواج کاری برای خود دست و پا کند.

2- موقعیت افراد در خانواده :در خانواده روستا یی هرکس دارای موقعیت تثبیت شده ای است و تغییر موقعیتها براحتی امکانپذیر نیست.

موقعیت پدر در خانواده:پدر سرپرست اقتصادی و رئیس خانواد ه است و در تصمیم گیریها حرف آخر را می زند و اهمیت مرد در خانواده در درجه اول است هر چند با موقعیت پدر در خانواده مرد سالاری مقداری فرق می کند.

موقعیت زن در خانواده :خانواده روستا یی یک بنیان اقتصادی است. زن علاوه بر کارهای خانه داری نقش مهمی در تولید دارد و کار زن درآمدزا برای خانواده است. . هر چند که مرد حرف آخر را در خانواده می زند اما زن هم از قدرت بالایی بر خوردار است و بلافاصله بعد از مرد قرار دارد و در بعضی از خانواده ها در درجه اول است. خلاصه اینکه خانواده را نمی توان پدر سالار مطلق دانست و آن بدلیل تحول در نظام اقتصادی است. معمولا حاکمیت مطلق مرد در جوامع کشاورزی است در حالی که در این روستا با افزایش مشاغل در بخش خدمات و صنعت فقط 39 درصدمردم در بخش کشاورزی اشتغال دارند. 

موقعیت فرزندان پسر در خانواده :نقش اصلی فرزندان در حال حاضر تحصیل است.  . پسران بیشتر تحصیل می کنند و اوقات فراغت خود را به پدر در امور کشاورزی، دامداری و مغازه داری کمک می کنندو یا خرید خانه را انجام می دهند.

موقعیت فرزندان دختر در خانواده :اکثریت دختران محصل هستند و آمار دختران تحصیل کرده از پسران تحصیل کرده پایینتر نیست. دختران بیشتر در امور خانه داری و قالی بافی به مادران کمک می کنند.موقعیت دختر بسته به خانواده اش فرق می کند هر چه خانواده ازنظر فرهنگی بالاتر باشد به دختر اهمیت بیشتری می دهد . موقعیت دختران در خانواده هایی که از لحاظ فرهنگی و اقتصادی عقب هستند مصیبت بار است. این خانواده ها که دارای فرزند زیاد و در آمد کم و احیانا معتاد به مواد مخدر میباشند به تحصیل دختران کمتر اهمیت می دهند و دختران مجبورند در سنین پایین پیشنهاد هر شخصی را که پدر تمایل داشته باشد قبول کنند هرچند خواستگاربزرگترار پدرشان باشد.

روابط خانوادگی: شامل روابط خوشاوندی و همسایگی می باشد. خانواده های ارسک در درجه اول با خویشان و در درجه دوم با همسایگان و سپس با همکاران رفت و آمد دارند . رابطه پدر و مادر با فرزندان ازدواج کرده و مستقل تنگاتنگ است.  شایان ذکر است که تقریبا تمامی اهالی ارسک بنوعی دارای خویشاوندی نسبی و سببی هستند.

رسوم ازدواج

1- شیوه همسریابی:در همسر یابی ابتدا یا خود پسر همسر آینده اش را انتخاب می کند و بعد مادر و خواهرانش تحقیق می کنند یا ابتدا مادر و خواهریادیگراقوام کسی راپیشنهاد می کنند وبعداز قبول وتایید پسرخانواده پسر به خانه دختر اطلاع می دهند وبعدازیکسری تشریفات رسما ازدختر خواستگاری می کنند

2-خواستگاری:بعد ازمرحله همسر یابی وقبول وتایید پسر یک نفر مرد یا دو نفر زن یا مرد از فامیل یا خودمادر پسر به خانه دختر می رود وبطور غیر رسمی خوستگاری می کند. چنانچه جواب مثبت دریافت کرد مراسم خواستگاری رسمی در یک شب وبا حضور چندتن از بزرگان فامیل انجام می شود .

3-خواستگاری رسمی :دراین جلسه بزرگان فامیل بعد ازسلام واحولپرسی وصرف چایی یکی ازآنها ازپدر دختر به زبان خاص خود می پرسد که فلانی آیا مثلا پسر برادرم رابه فرزندی قبول می کنید وپدرکه قبلا با دخترش وخانواده اش واقوامش صحبت هایش راکرده می گوید چه کسی بهترازایشان وبدین ترتیپ خواستگاری رسمی انجام می شود. دراین مراسم به ندرت صحبت ازمهریه وشرایط خاصی می شود همه شرایط قبلا مطرح شده همچنین درمرحله ی قبل صحبت زمان عقدو عروسی شده واین مراسم یک مراسم صرفا تشریفاتی و رسمی است ودرپایان حضارکام خودراشیرین می کنند ومراسم تمام می شود .

بین مراسم خواستگاری رسمی  ومراسم عقد ونامزدی است که مدت این مرحله باتوافق طرفین است. بعضی هابلافاصله عقد میکنند وبعضی هاممکن است تادوسال دراین مرحله توقف نمایند بعداز مرحله ی خواستگاری رسمی بین خانواده پسر ودختر رفت وآمد فراوان است ورسم براین است که هرعید عیدی به خانه دختر می برند عیدی شامل هدایایی جنسی است مانند گوشت وبرنج و....درقبال ان خانواده دختر از خانواده  پسر با شام یانهار پذیرایی می نمایند. دراین مدت پسر به عنوان عضو خانواده دختر پذیرفته ولی بین پسر ودختر ازنظر روابط هنجارهایی وجوددارد که کاملا باید رعایت شود این هنجارها درحدود احکام شرعی است که روابط دوفرد نامحرم رادراسلام تعیین کرده است . 

مراسم عقد کنان:مراسم عقدکنان دردو مجلس زنانه ومردانه برگزار می شود درهردو مجلس ازاقوام واشنایان برای شرکت دعوت رسمی به عمل می اید ولی شرکت عموم درمجالس منعی ندارد .

مجلس مردانه:دراین مجلس از دو نفر روحانی برای جاری کردن صیغه عقد دعوت می شود. بعداز برپایی مجالس واجتماع مردم وکیل زن به مجلس زنانه نزدعروس می رود وپس از به رویت رساندن صورت مهریه اجازه عقدراگرفته وه مجلس مردانه برمی گرددوخطبه عقدرا بااجازه پدرعروس وداماد جاری می کنند. بعداز خواندن صیغه عقد دامادبلند شده وباهمه حاضرین درمجلس که البته زیاد نیستند روبوسی نموده وآنها هم مبارکباد به داماد می گویند وبعد میهمانان پس از صرف چای وشیرینی دامادرا راهی مجلس زنانه می نمایند ودرطی مسیر باشباش وصلواتو آواز ورقص اظهارشادی می نمایند .

مجلس زنانه:درمجلس زنانه بلافاصله بعدازرسیدن خبرعقد به سرعروس قند می سایند وتاقبل ازرسیدن داماد زنان به رقص وپایکوبی مشغولند ووقتی داماد به جلو مجلس زنانه رسیدباگفتن یاالله زنان نامحرم خود راپوشانده داماد به همراه پدریابرادر یایکی ازنزدیکان واردمجلس زنانه می شود . درداخل مجلس همراه داماد اورابغل کرده وباگفتن شباش وی راروی تخت می گذارد. بعدزنان محرم داماد قدری درپای تخت رقصیده و چنانچه همراهان داماد باعروس محرم نباشدمجلس راترک می کند وداماد به اطاق عروس می رود ودست عروس را گرفته می آورد وبرتخت می نشاند وهردو درکنارهم برتخت می نشینند وزنان فامیل وخودعروس وداماد می رقصند وشادی می نمایند. درادامه داماد انگشتروساعت به انگشت عروس می کند وعروس متقابلا ساعت یا حلقه ای به دست داماد کرده مادر عروس ومادرداماد صورت عروس ودامادرا می بوسند ومی گویند (انشا ا....به پای هم پیرشوید .

سپس داماد ازعروس خداحافظی کرده مجلس راترک نموده ومجلس کاملا زنانه می شود. همچنین درروی تخت داماد مقداری سکه وشیرینی به سرعروس می ریزد وحضار بویژه بچه ها این سکه هارا برای خود جمع می نمایند .این مراسم بارقص وپایکوبی تاغروب ادامه دارد.این نکته نیز لازم به ذکراست که کل مجالس عقدوعروسی بعدازظهرهاازساعت سه به بعدبرگزار می شود . لازم به ذکراست که قبل ازمراسم عقدکنان تغاث عروس به خانه پدرعروس حمل می شود. تغاث شامل مقداری برنج -  روغن حیوانی  - گوشت -  قند - نبات شاخه -  ابنبات وشیرینی جات است وپدرعروس متقابلا شب یاروز بعد اقوام عروس ودامادرا به ضیافت شام یانهاری دعوت می کند.ازاین مراسم به بعد روابط دختروپسر منع شرعی وعرفی ندارد وازنظر هنجارها حق همراهی وهمخوابی دارند اما هنوز درروابط خود محدودیتهایی دارند.  

مراسم عروسی:تعدادی ازخانواده ها مراسم عقدوعروسی را دریک جلسه ا انجام می دهند اماتعدادی دیگر بین مجالس عقدوعروسی ازشش ماه تاسه سال فاصله می اندازند که عروس وداماد آمادگی کافی برای شروع زندگی مشترک پیدانمایند وخانواده دخترهم فرصت تهیه جهیزیه داشته باشند.

درمراسم عروسی هم دومجلس تشکیل می شود درمجلس مردانه رسم است که داماد قبل ازرفتن به مجلس به همراه چندتن ازنزدیکان به حمام می رود ومراسم حمام روان وحنابندان برگزارشده دراین مراسم همراهیان داماد حنابندان می کنند وبعدداماد مقداری پول به همراه بسته ای شیرینی ویابشقابی آبنبات به حمامی می دهد .بعدازحمام داماد رابه مجلس مردانه می برند ودرآنجا میهمانان مقداری به رقص وشادی می پردازند واسپند دود می کنند ونقل وشیرینی پخش می کنند وسپس همراه باسلام وصلوات وشباش کنان داماد را تامجلس زنانه همراهی می نمایند .

مجلس زنانه عروسی تقریبا به همان کیفیت مجلس عقدکنان است بعدازبرگزاری این مجلس مراسم ولیمه عروسی اغازمی شود .دراین مراسم باهزینه خانواده عروس وداماد مجلس ضیافت شام راه می اندازند وتمام دوستان واقوام وآشنایان را دعوت میکنند که تعداد میهمانان گاهی به50 نفر میرسد واکثرآنها به همراه خانواده وتعدادی هم شخصا دعوت شده اند.بعدازمراسم ولیمه باردیگر مجلس زنانه باهلهله وشادی زنان گرم می شود .یکی دو ساعتی این مجلس طول می کشد تااینکه داماد برای بردن عروس به مجلس می آید قبل از بردن عروس طبق رسم باید علامتی ازطرف پدرعروس برسدکه نشان دهئد پدرعروس اجازه بردن عروس راداده است. این علامت معمولا تسبیح پدر عروس یاچیز دیگری می باشد سپس عروس باچشمانی اشکبار ازدوستان وپدرومادرش خداحافظی وبه اتومبیل داماد سوارمی شود واتومبیل داماد به همراه چنداتومبیل دیگر درخیابان راه می افتند وبازدن بوق درسراسر وخارج ده تاحجت اباد عروس را می گردانند سپس روانه خانه داماد می شوند. درخانه داماد بعداز مقداری رقص اطرافیان عروس وداماد خانه دامادراکاملا ترک می کنند .

صبح روز بعد تمام افراد فامیل وکسانی که در مجلس ولیمه عروس دعوت شده بودند به دیدن عروس می روند وطبق رسم هدایای خودرا تقدیم عروس می نمایند نوع هدایا بستگی به افراد فرق می کند خویشاوندان نزدیک معمولا کالایی خانگی را هدیه می کنند وبقیه  مردم بسته به وضعیت مالی هدیه نقدی از 200یا 500 ودرموارد جزیی تا 1000تومان را تقدیم می کنند(سال 73)البته این هدایاازنظر اقتصادی اهمیتی ندارد که خانواده جدید بتواند روی ان حسابی باز کند اما فقط یک رسم است ودر سال73متوسط مجموع هدایای جمع شده برای هر ازدواجی حدود 65 هزارتومان بوده است .(بااحتساب کلیه هدایای غیرنقدی )وبدین ترتیپ خانواده ای جدید به مجموعه خانواده ها اضافه میشود.

شرایط ازدواج و تحول آن :

1/ قبلا چنین مرسوم بود که  هرپسری که قصد ازدواج دارد بایدخانه ای مستقلی ازخودداشته باشد ولی حالا باتوجه به تغییر زمان ومشکلات تهیه مسکن این رسم خودبه خودمنسوخ شد ه است و بسیاری ازخانواده های جدید درمنازل استیجاری اما جداازخانواده پدرومادری  سکونت دارند .

2/اگر پسری بدون گذراندن خدمت سربازی خواستگاری می رفت جواب مثبت را به بعداز سربازی موکول می کردند یاحداقل مراسم عقدکنان وعروسی را به بعد از سربازی موکول می کردند اما امروزه اینچنین سخت نمی گیرند .

2/شیر بها:شیربها پولی است  که پدر درازای جواب مثبت دادن به خواستگاری دخترش ازداماد یاخانواده داما د می گیرد .این موضوع درارسک رسمیتی ندارد وکمترچنین پولی به این عنوان داده می شود فقط دربعضی ازخانواده های ناهنجار که پدران معتادیاانحراف دیگری دارند ویاتعدادفرزندان زیادی دارند که مجبورند دختران را به افرادی شوهردهند که با دخترشان فاصله سنی زیادی دارند (پیریامیانسال هستند )مقداری پول قبل از ازدواج ازداماد میگرند.

مهریه:مهریه طبق سنن اسلامی هدیه ای است که مرد درهنگام ازدواج تقدیم همسرش می نماید درارسک مهریه را هیچ وقت طلب نمی کنند مگراینکه فوت یا طلاقی درپیش باشد و درنتیجه مهریه مانعی بر سر راه ازدواج نیست چرا که اولا میزان آن باتوجه به محل خیلی پایین است وثانیا همچنانکه گفته شد مهریه بیشتردرموقع طلاق یافوت گرفته می شود ه کسی درارسک به طلاق فکرنمی کند ثالثا مهریه رابیشتر پدرداماد تقبل می کند وبه خودداماد زیاد کاری ندارد .

میزان مهریه درارسک باوضعیت مالی خانواده دختر وهمچنین تحصیلات دختر فرق می کند دخترانی که بیشتر تحصیل کرده اند ومدارک تحصیل بالانری دارند مهریه بیشتری را می طلبند .

میزان مهریه ها درارسک درسال 73 حداقل 100تومان وحداکثر1میلیون تومان بود ومتوسط مهریه ها حدود 470 هزارتومان بوده است .

موادمهریه درقدیم بیشتر سهمی ازخانه زمین کشاورزی وآب   گوسفندوطلا ووجه نقد بوده است .امروزه بیشترسهم خانه زمین واب طلااست وسهم طلا بین مواردفوق افزایش یافته است.

تعلیم وتربیت و شیوه های پرورش و اجتماعی کردن کودکان:

1- در خانواده :خانواده اولین کانون پرورش واجتماعی کردن کودک می باشد وپرورش واجتماعی کردن کودک درروستا به دوشیوه سنتی وجدید می باشد زیراکه درروستا والدین دو گروهند گروهی بی سواد یا کم سوادکه ازروشهای سنتی برای تربیت فرزند خود استفاده می نمایند ودیگرپدران و مادران باسواد که شیوه های جدیدترتربیتی را گرفته وازآن استفاده می نمایند .

شیوه های سنتی 

  الف: تنبیه بدنی :این شیوه هنوزدرابعضی خانواده ها اعمال می شود وبچه هاعادت می کنند که تاوقتی کتک  وتنبیه نباشند کارمثبتی را انجام ندهند به عبارت دیگر به تنبیه بدنی معتاددمی شوند.این افراد درمدرسه هم علی رغم خواست معلم واولیای مدرسه تنبیه می شوند چون به تنبیه عادت کرده اند وبدون آن خلاف می کنند امابعداز مدرسه هم هرجاکه پلیس وزور باشد رفتاری بهنجاردارند وهر وقت که ازچشم پلیس مخفی بمانند مرتکب خلاف می شوند.

ب:بعضی والدین سعی می کنند ازطریق ایجادعادت بچه هارا به کارهای خوب وادار نمایند مثلا عادت دهند که نماز بخوانند و....حتی بدون توجه به محتوای کاری که ازبچه ها خواسته می شود که فرزند بطور کور کورانه عملی را انجام دهد مثلا نماز بخواند ودرعین حال نمازآن تاثیر لازم را درروحیه اونگذارد .

ج:تعدادی ازخانواده ها ووالدین براین پندارند که بهترین بچه ویا بچه باتربیت بچه ای است که ساکت تر ودرگوشه ای نشسته ودم نزند اینگونه خانواده ها مانع تحرک وجنب جوش وصحبت کردن بچه ها درمجالس می شوند .

د:روش دیگری که برای کنترل کودک وروی اوردن آن به کار مثبت استفاده می کنند ترس است کودک را از گربه ودیو وامثالهم می ترسانند .

ه:هدایت نااگاهانه کودک درمسیردلخواه پدرومادر باصرف نظر ازاستعدادکودک (بدون توجه به استعدادکودکان سعی می نمایند بچه رادرمسیری که فکرمی کنند خوب است سوق دهند )مثلا مادری به فرزندش می گوید :توبایدپزشک بشوی وگرنه شیرم را حلالت نمی کنم بدون اینکه متوجه باشد که فرزندش یک هنرمند بالقوه است واستعداد پزشکی ندارد منظوراین است که والدین به علت عدم مطالعه نمی توانند استعدادهای فرزند خودرا بشناسد .

ز:اموزش مذهبی متضاد بانگرش علمی :روستامردمی مذهبی دارد ووالدین سعی می کنند که کودک را به شیوه مذهبی اجتماعی کنند اما به دلیل عدم شناخت کافی ازمذهب اشتباهاتی اتفاق می افتد مثلا اززمانی که کودک خوب وبد راتمییز نمی دهد هرکار کوچکی را والدین به خدانسبت می دهند اگردرختی خشک شود می گویند :خواست خدابود اگر جوانی مرد بازآن را به خواسته خانواده موکول می کنند اگر موفقیتی به کودک دست داد بازهم به خدا نسبت می دهند وخلاصه هم افعال کوچک وبزرگ رامستقیما به خدا نسبت می دهند ولذا کودک دنبال علت ومعلول نمی رود وبدین ترتیپ نگرش علمی را ازکودک می گیرند .

شیوه های جدید:امروزه خوشبختانه درصدبالایی ازوالدین باسوادهستند واهل مطالعه وشیوه های جدبد اجتماعی کردن کودک میرود تاجای شیوه های قدیمی رابگیرد .

ب -نهاد مذهب:

اگرماجهان را به دوقسمت توسعه یافته وتوسعه نیافته ازنظر اقتصادی واجتماعی تقسیم کنیم تمام جهان اسلام متاسفانه جزئی از جهان  توسعه نیافته است چرا؟ایا اسلام کاستی دارد یاعلت دیگری باعث این عقب ماندگی شده است وچرا روزی عکس این مسئله وجود داشت وچرا تاقرن چهارم  هجری جهان اسلام پیشرفته ترین بخش جهان اسلام بود به طوری که هارون الرشید خلیفه مسلمین ساعتی را برای پادشاه فرانسه هدیه می دهد وپادشاه فرانسه ازقبول ان به این علت امتناع می کند که این اجنه هستند که عقربه های ساعت را به حرکت درمی اورند این پیشرفت مسلمین ازکجابودکه تادر آن زمان ساعت عقربه دار وقطب نما درست کردند  و آن عقب ماندگی اروپائیان که نمی توانستند درباره ان فکر کنند .

پس علل عقب ماندگی ما این است که اسلامی که ما امروزه وارث ان هستیم فاصله زیادی ازاسلام اصیل حتی اسلام خلفای اموی وعباسی داردومسیحتی که امروزه ه اروپائیان دارند نیز مسیحتی نیست که قبلا از جنگ های صلیبی داشته اند بلکه واقعیت این است که مادر طی جنگ های صلیبی دینمان به خرافات واردشده ازاروپا ویهودیان ومسیحیان آلوده شد ومایه عقب ماندگی گردید ومسیحیت اروپاییان اسلامیزه شد (پروتستان امروزی مسیحیت اسلامیزه است ) واسلام باعث ترقی وتوسعه انها شدولذا ماوآنها موقعیتمان رادرعرصه علمی وتحقیق تعویض نمودیم ماشدیم عقب مانده وانها شدند پیشرفت واقعیت این است که ماامروزه ازاسلام واقعی فاصله زیادی گرفته ایم .اسلام دینی انعطاف پذیر ومربوط به همه زمانهاست وکسانی لازم است که آن را به زبان روز ترجمه کرده ودراختیار مسلمین بگذارند واما متاسفانه چنین مترجمانی کمتر یافت می شوندوبه این مبناجوانان ونوجوانان نمی توانند زبان مبلغان دینی ومذهبی رابفهمند وممکن است گناه عقب ماندگی را به گردن دین بیاندازند .

ارسکها ازنظر مذهبی مسلمان وپیرومذهب شیعه جعفری می باشند. ازنظر مذهبی وعبادی کاملا مقیدهستند وهنوزمسجدجامع ارسک باوجود  ساختمان های 3طبقه درارسک بلندترین ساختمان است وصدای اذان موذ ن تنهاصدایی است که سریعااز طرف مردم اجابت می شوند .مردم ارسک ان قدر که درامور مذهبی سرمایه گذاری می کنند درهیچ امردیگری سرمایه گذاری نمی کنند درحال حاضر دارای یک مسجدجامع که قسمت اعظم ان به تازگی ساخته شده است وقسمتی درحال احداث است ویک حسینیه باهزینه ای حدود 100میلیون ریال وعباسیه که طی دو دهه قبل ساخته شده (سال73)بازیربنای زیاد ویک حسینیه دیگروهمچنین مسجدمحلی کوچک همه این ها به همت ووقفیات ونذورات  مردم ساخته شده و درصداقت مردم نسبت به دین واهل نبیت عصمت وطهارت کوچکترین شکی نمی توان داشت درارسک کمترین روز یاشبی است که یک مجلس   مذهبی برپا نشود ونمازجماعت بطورمرتب درصبح وظهروشب برگزار می شود وازقدیم همچنین بود هزینه تمام مجالس ازوقفیات ونذورات مردم است واحساسات مذهبی درمردم شدید است. همچنین با نذورات مردم هیئت ابوالفضلی ارسک که تنها هیئت متحده ارسک است ساختمانی را جهت تکیه ابوالفضلی درمشهد خریداری کرده است وهرسال درایام شهادت حضرت رسول(ص) وامام رضا(ع) (28تا 30صفر)هیئتی ازارسک به مشهدمقدس می روند وحدود پنج روز درانها به عزاداری مشغولندوهزینه هکس هم به عهده خودش می باشد .

بخاطرهمین روحیه مذهبی است که ارسک بیش ازسی شهید تقدیم نموده است. ازنظرشرکت درمراسم عبادی وسیاسی دوران انقلا ب مردم ارسک نسبت به روستاها وشهرهای اطراف پیشتازبوده اندتاجایی که ارسک بخاطرشرکت فعالش درجنگ وتقدیم شهدا ی فراوان به عنوان روستای نمونه درشهرستان فردوس انتخاب شده است . 

مراسم مذهبی

الف-مراسم محرم و صفر:در دهه اول ماه محرم هرسال ازروزاول محرم مجالس عزاداری راه می افتد .هرروز بین سه یاچهار مجلس عزاداری است. ازروز پنجم محرم مردم همه دست از کار می کشند وبه مجالس میروند ودرهیئت ابوالفضلی جمع وشروع به سینه زنی وزنجیر زنی می نمایند خلاصه مجالس آنقدر پرشور که روی هر بیننده ای تا ثیر می گذارد. درهر مجلس بعد از مقداری سینه زنی و مرثیه خوانی خطیبی به منبر میرود ومصیبتی خوانده یا سخنرانی ایراد مینماید .

درروزهشتم (شب نهم )هیئت عزاداری ازعباسیه به طرف حسینیه راه می افتد ودرجلواین هیئت (دسته)مردم تعدادی گوسفندوگاونذری خودرامی کشند وروزنهم یعنی روزتاسوعا با همین گوشت ودیگر نذورات مردم سفره حضرت ابوالفضل درمحل عباسیه پهن وکلیه عزاداران روز تاسوعا مهمان حضرت ابوالفضل هستند همین طورمراسم روزها وشب ها ادامه دارد تا اینکه درروزدهم عاشورا مردم صبح زودبه مجالس می آ یندوبعدازچندمجلس وخواندن مقتل، مردم همراه با نخلی که مزین به تصاویرشهداوگیاه مورداست باشعار"وای حسین کشته شد" راهی مزار شهداوگورستان که "بهشت جواد"نام دارد میشوند. این وقت ظهر است ومردان نمازجماعت را درصحرا برپامی کنند وزنان درسرقبورشهدا واموات خودمی نشینند وبانقل وشیرینی ومیوه وخرما و.....ازافرادی راکه برای خواندن فاتحه درسرقبرحاضرمی شوند پذیرایی می نمایند .مردان هم پس از نمازجماعت مشغول خواندن فاتحه برای اموات وشهدا ومخصوصا امواتی که با آنها قوم هستند .بعدازدویاسه ساعت توقف درقبرستان مردم بتدریج قبرستان را ترک کرده  وبسیاری ازانها روانه چندخانه می شوند که حلیم وآش نذری درست کرده اند درهمان شب مراسم شام غریبا ن برپامی شودکه تاریکی برهمه جاحکمفرماست. این مراسم چیزی شبیه یک تئاتراست که نمایش آن چیزی است که به تصوربرگزار کنندگان درشب شام غریبان برفرزندان   امام حسین گذشته و آن رادر ذهن تداعی می کند.

درماه صفر ودرهنگام شهادت حضرت رسول وحضرت امام حسن وامام رضا (ع)(28و30صفر)هیئتی درحدود100نفرازارسک عازم مشهدمقدس می شود واین مدت را درمشهدبه عزاداری مشغولند همچین دراربعین حسینی ودیگرمناسبتهای اسلامی مانندروزقدس و22بهمن وازاین قبیل مراسم ،مردم شرکت فعال دارند .     

 ب- ماه رمضان:درماه رمضان ارسک چهره مذهبی خاصی به خودمی گیرد.مسجدازنمازگزاران پرمیشود صدای صوت قران ازهمه جاشنیده می شود.مجالس هرشب وهرروز برگزار می شود همچنین کلاسهای تفسیرقران برگزارمی شود .

درشب های احیا یعنی شب نوزدهم.بیست ویکم وبیست وسومماه رمضان  مردم کاملا بیداری بوده ومراسم شب های احیاءدرمسجدجامع برگزارمی گرددومناسبت شهادت حضرت علی (ع)مجالس عزاداری برگزارمی گردد.

تاثیر مفاهیم مذهبی در زندگی مردم روستا : مذهب در زندگی مردم روستا تاثیرات مختلفی دارد :

1-مذهب عامل موثری در برابرانحرافات اجتماعی است مثلا سرقت و..

2-گریه در مراسم عزاداری روح فرد را پالایش می دهد همچنین تکیه و توکل برخدا باعث رضایتمندی و صبر در برابر مشکلات می شود.4- عامل اتحاد گروهی و قومی است. در ارسک همه گروهها و اقوام اشتراکات مذهبی زیادی دارند.

از تاثیرات منفی آن میتوان به اختلاط مذهب با بعضی خرافات اشاره کرد مانند اعتقاد به دعانویسی برای درمان بیماریها با وجود  پزشک و اعتقاد به قضا و قدر و اینکه هرچه در زندگی اتفاق می افتد قسمت است. درنتیجه افرادبه جای جستجوی علت، آن را قسمت و خواسته خدا می دانند.از تاثیرات منفی دیگر اعتقاد به احکام اولیه بدون توجه به احکام ثانویه اسلام در صورتی که خیلی از معضلات و مشکلات امروز جامعه با احکام ثانویه قابل حل است. تاثیر منفی دیگر مذهب آخرت گرایی افراطی و خود را دربست تقدیم جهان آخرت کردن و بی توجهی به دنیا .

ج-تفریحات و سرگرمیها و تغییرات آن

1- تفریحات در داخل خانه:شامل تماشای تلویزیون ،شب نشینی اعضای خانواده  و بازیهای فکری

2-تفریحات خارج خانه:

الف- مجالس عقد و عروسی:شرکت درمجالس عقد وعروسی یکی از تفریحات مهم مردم بویژه خانمهاست

ب-مجاس مذهبی:ارسکیها بسیار مذهبی و بیشتر اوقات فراغت خود را در مجالس روضه و خطابه و نمازهای جماعت و مخصوصا نماز مغرب و عشائ می گذرانندوهمه از زن و مرد و کوچک و بزرگ شرکت می کنند.

ج- شب نشینی و معاشرتهای خانواده ها

د-زیارت امامزادگان:در اطراف ارسک چند امامزاده وجود دارد که مردم برای زیارت و تفریح به آأنجا مکی روند از جمله امامزاده علی ده کرم مجد و هوگند و...که از همه معروفتر و با اهمیت تر امامزاده علی است. بیشتر خانواده های ارسکی سالی یکدوبار به زیارت امامزاده میروند . همچنین بیشتر خانواده ها حداقل سالی یکبار بقصد زیارت امام هشتم شیعیان و خرید و تفریح به شهر مشهد رفته و معمولا ده روز در آنجا اقامت می کنند.

ز-باغستان و طبیعت:باغستان ارسک فضای تفریحی است که در فاصله یک ونین کیلومتری غرب ده بوده و بیش از نیمی از خانواده ها باغ دارند و معمولا جهت تفریح به باغ میروند و آنهایی که باغ نداردند برای تفریح به باغ اقوام رفته یا از فضاهای عمومی باغستان مانندکوچه باغها استفاده می کنند.

نوروز و سیزده بدر:در روز سیزده فروردین همه اهالی ده بجز افراد شدیدا بیمار ده را ترک و جهت سیزده بدر به نقاط تفریحی و ییلاقات اطراف روستا می روند مانند:باغها وسرچشمه –کال جعفری و ده کرم-امامزادهها-سد فتح آباد سر تلمبه های آباد –سر آسیاب های قدیمی و همه آبادیهای اطراف

بازیها:بازیها به دو دسته سنتی و جدید تقسیم می شوند:

الف:بازیهای جدید:بازیهای جدید در روستا عبارتند از فوتبال والیبال تنیس بدمینتون طناب بازی که بجز فوتبال بقیه بازیها بین پسران و دختران مشترک میباشد.

ب- بازیهای سنتی:

رورو بازی:این بازی بین پسران ودختران مشترک است ودراین بازی چندبچه شرکت دارندکه یکی ازآنها چشمهایش رامی بندد وبقیه مخفی می شوند بعداین نفردنبال انهاست که آنها راپیداکند سپس نوبت یک نفردیگرمی شودوبازی ادامه می یابد.سنگ رادردست راست گرفته وسنگ باقی مانده رابه بالا  انداخته وسپس انگشت اشاره را برروی زمین کشیده وقبل ازرسیدن سنگ برزمین درهوا می گیرد.

یه قل دوقل:یکی  ازبازی های رایج وپرطرفداردخترانه می باشد وسیله ی این بازی پنج سنگریزه می باشد به شرح زیر:

یه قل :پس ازریختن سنگ ها برروی زمین باانتخاب یک سنگریزه وانداختن ان به هوا به ترتیپ یکی یکی  سنگ هاراجمع می کنند .

دوقل:دراین مرحله باانداختن یک سنگ به بالا دوبه دوسنگ هاراجمع می کنند.

سه قل:باانداختن یک سنگ به بالا ابتداسه سنگ باهم وسپس سنگ باقی مانده  راجمع می کنند.

چهارقل:باانداختن یک سنگ به بالا هرچهارسنگ راباهم جمع می کنند .

پنج قل :چهارسنگ را در دست گرفتهو سنگ باقیمانده را به بالا انداختهو سپس انگشت اشاره را روی زمین کشیده و قبل از رسیدن سنگ در زمین آن را در هوامی گیرد. 

تخم کن:باانداختن سنگ به بالا یک سنگ راجمع کرده ودردفعه دوم باانداختن سنگ سنگ اول رادرکنارسنگ دوم قرارمی دهند ودرمرحله بعد ان دوراجمع می کنند دردفعه سوم هردوسنگ جمع شده را درکنارسنگ سوم قرارمی دهند وبعدهرسه سنگ راجمع می کنند دردفعه چهارم هرسه سنگ رادرکنار سنگ چهارم قرارداده ودرنهایت همه راازروی زمین برمی دارد .

بشکن ونشکن :دراین مرحله سنگ هارا روی زمین می ریزند وموقع برداشتن این سنگ ها بازیکن می کوشد مرتبه ی اول سنگی را که برمی دارد به سنگ دیگربخوردوبه اصطلاح بشکندودفعه دوم بدون هیچگونه برخوردی سنگ رااز روی زمین برمی دارد ونمی شکند .

ابشار:بازیکن نوک انگشتان چپش را جمع می کند وروی زمین نمی گذارد وسنگ هاراازروی دستنش" آبشاروار"می ریزد وسنگ ها به نقاط مختلفودورونزدیترمی افتد که جمع کردن انها بسیارسخت است بازیکن بادقت تمام این مرحله را پشت سرنهاده وبه اخرین مرحله بالای یه قل ودوقل که نتیجه ای است که می رسد این مرحله بازی به ترتیب زیراست:

سنگ هارا توی کف دستش می گیرد وبایک حرکت به هوامی اندازه وبادست راست قبل ازانکه سنگ هاروی زمین ولوشوند انهارامی گیرد هرچندتارابگیرد به نسبت ان امتیاز گرفته ودرپایان  هرکس به امتیازموردنظر برسدبرنده محسوب خواهدگشت. 

گل یاپوچ:

این بازی باشرکت دوگروه انجام می شود ابتدا دونفربه عنوان سرگروه یارگیری می نمایند سپس به وسیله ی یک سکه یا شی دیگرگروه برنده مشخص شود سپس گروه برنده یک وسیله ریزمانند مانندلوبیا را بطوری که دیده نشودیک بیک درمیان دستان خودگردانده وبانهایت بادقت وبدون اینکه بدون اینکه گروه مقابل متوجه شود لوبیا رادرمیان دست یکی ازاعضا گروه قرارمی دهد گروه دوم یک به یک دست هارا پوچ اعلام کردن سعی می کندکه به گل دست پیداکند ودرصورت پیداکردن گل همین عمل درگروه دوم صورت می گیرد ودرصورت عدم دسترسی به گل واعلام دستی که گل دران وجودداردپوچ نماید همان گروه ضمن کسب یک امتیاز بازی راادامه می دهد هرگروه که به امتیاز20برسد برنده می شود .

عمو زنجیر باف:یک بازی کودکانه است به این شرح"

دسته اول:عموزنجیر باف

دسته دوم:با حالتی کشیده می گویند:بعله

دسته اول:زنجیر مارا بافتی پشت کوه انداختی

دسته دوم:بله

دسته اول:بابا از سفر آمد

دسته دوم:بله

دسته اول:چی چی آورده

دسته دوم:نخود و کشمش

دسته اول:باصدای چی

باصدای سگ یا گربه یا...

بعد با هر صدایی که گفت صدای آن حیوان سر داده می شود.

ای بازی بین دختران و پسران مشترک است.

بازیهای دخترانه

عمه بازی:در این بازی چند کودک با هم همبازی می شوندو نقش افرادی چون مادران یا دیگر زنان را بازی می کنند.

تخم مرغ شکنی:در مراسم اعیاد بچه ها دارای رنگی و آباد پز هستند و هر بچه ضمن انتخاب یک همبازی یک تخم مرغ را در میان دستش گرفته بگونه ای که سر تخم مرغ از میان دست مشت شده بیرون آمده است. سپس دو نفر تخم مرغ را به هم زده تخم مرغ هرکدام که زودتر بشکند بازنده بوده و بایستی تخم مرغش را به یار مقابل بدهد. بازی تا تمام شدن تخم مرغهای حریف ادام خواهد یافت.ای بازی بیشتر پسرانه است. 

ضرب المثلها:ضرب المثلهایی که بیشتر در روستا رواج دارد عبارتند از:

با خدا باش و پادشاهی کن

دیگ شریکی بجوش نمی آید.

آشپز که دو تا شد آش یا شور می شود یا بی نمک

کبوتربا کبوتر باز با باز

هرکه بامش بیش برفش بیشتر

چو فردا شود فکر فردا کنی

جوجه را آخر پاییز می شمرند.

آواز دهل شنیدن از دور خوش است.

کوه به کوه نمی رسد آدم به آدم می رسد.

فلفل نبین چه تیزه بشکن ببین چه تیزه

قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود

حرفی که از 32 دهان گذشت از 32 شهر می گذرد

پا را از گلیمت دراز تر مکن

سگ زرد برادر شغال است.

هرکه دندان دهد نان دهد

عاقبت جوینده یابنده بود

چاه نکن بهر کسی اول خودت بعدا کسی

باران همیشه روی بهار میریزد

هیچ گربه ای به محض رضای خدا موش نمیگیرد

تا نگویند چیزکی مردم نگویند چیزها

خورشید همیشه زیر ابر نمیماند

هرچه کنی به خود کنی گرهمه نیک و بد کنی

شصت بنشست هفتاد افتاد

غریب رفتنی و پیر مردنی است.

هرگز نرود آببه زمینی که بلند است.

سرکه نقد به از حلوای نسیه

امروز نقد فردا نسیه

آشپز که دو تا شد آش یا شور می شود یا بی نمک

جنگ اول به از صلح آخراست

ملا شدن چه آسان  آدم شدن چه مشکل

خفته را خفته کی کند بیدار

با دعای گربه دال قصاب نمی افتد

با دعای موش گربه نمی میرد

آنچه را شیران کند روبه مزاج   احتیاج است احتیاج است احتیاج است

کس نخارد پشت من  جزناخن انگشت من

بی مایه فقیر است

دیگ شریکی بجوش نمی آید

ضرب المثلهای فوق بیشتر در روستا رایج است و تکرار می شود و با توجه به آنها می توان اینطور تحلیل کرد:

1-جامعه مذهبی است.

2-فردگرایی و نبودن کار شراکتی و گروهی

3-جامعه در حال گذر از سنتی به مدرن است. 

د-عادات غذایی

رژیم غذایی مردم روستا در طی دو دهه گذشته تفاوتهای محسوسی داشته است. غداهایی که مردم معمولا در دو دهه قبل مصرف می کردند عبارت بودند از :آبگوشت  بلغور گندم کشک اشکنه فرآورده های شیری و دامی توگی گاورس نان ذرت برنج و مرغ تولیدی خانواده .برنج در آن زمان در حداقل مصرف و هفتهای یگکی دو بار استفاده می شد.

این رژیم غذایی در حال حاضر تحول یافته و بیشتر غذاهایی که امروزه مصرف می شود عبارتند از :چلو خورش چلو مرغ ماکارونی آبگوشت کالباس سوسیس همبرگر ماست کره پنیر کشک مرغ.برنج در حال حاضر غذای اصلی مردم است .

ساخت قدرت در ده

الف: قبل از انقلاب:قبل از پیروزی انقلاب اکثر روستا های ایران زیر حاکمیت خانها بودند و آنهابطور رسمی و غیر رسمی نماینده دولت بودند...

ب- بعد از انقلاب:بعد از انقلاب حاکمیت کدخدا منسوخ و شورای منتخب مردم ظاهرا اداره امور را در دست گرفت و بتدریج شورا باهمکاری نهاد های انقلابی و دولتی با  رفع اختلافات محلی و تسلط بر گروههای ذی نفوذ قبلی زمینه اتحاد روستا را ایجاد کرد.

شورای اسلامی متشکل از 7نفر است که با رای مستقیم مردم انتخاب شده اند.وظایف شوراعبارت بودنداز:

1- رفع اختلافات جزئی مردم به روش کدخدامنشانه

2-هماهنگی و همکاری با ارگانهای دولتی و مردم در جهت اجرای طرحهای عمرانی مانند کانال آب احداث حمام پروژه های آب و برق و تلفن و راه و سوخت و غیره.

برگشت به فهرست

 


 
اقتصاد و معيشت
ساعت ۱۱:٢٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱۱/٥ : توسط : محمد ایوبی
: 

اشتغال:بر اساس آمار سال 67 جهاد سازندگی فعالیتهای اقتصادی در روستا بترتیب اولویت کشاورزی ،خدمات و کارگری ساده است. بر اساس همین اطلاعات 38/78 دصد شاغلین در بخش کشاورزی و 29/9 در بخش خدمات و26/67 درصد دربخش کارگری ساده و 4/65 درصد به فعالیتهای اقتصادی دیگر اشتغال دارند.

بر اساس نمونه گیری درشهریور 73چهل درصد در بخش کشاورزی و 24 درصد در بخش کارگری ساده و 33درصد به فعالیتهای اقتصادی دیگر اشتغال دارند. اختلاف نمونه گیری فوق با آمار سال 67 می تواند دلیل افزایش اشتغال در بخش خدمات و همچنین افزایش اشتغال در بخش کشاورزی می تواند به علت اضافه شدن سه حلقه چاه عمیق دیگر به چاههای کشاورزی باشد

سهم تولیدات

1-زراعت :کشاورزی اساسی ترین محور اشتغال در روستا است  و بیش از 35%مردم به آن اشتغال دارند.روستا به علت واقع شدن در مسیر جلگه ای و کوهپایه ای و داشتن منابع نسبتا خوب زمینی و قناتها و زمینهای حاصلخیز از نظر کشاورزی استعداد نسبتا خوبی دارد و به همین علت اقتصاد روستا بر پایه بخش کشاورزی است. محصولات عمده روستا بتر تیب گندم جو پنبه و زعفران میباشد. و سایر محصولات عبارتند از حبوبات نباتات علوفه ای دانه های روغنی سبزیجات هندوانه خربرزه و پیاز

تا حدود یک دهه قبل محصولات عمده ارسک بتر تیب گندم و جو و پنبه و در قبل از انقلاب خشخاش بودو زعفران محصول عمده ا ی نبود اما بعد از انقلاب زعفران جای خشخاش را گرفت.و اگر کاهش قیمت آن در سالهای اخیر نبود زعفران بیشترین سهم را در کشاورزی روستا داشت.

2- باغداری:ارسک روستایی کوهپایه ای و دارای حدود 11هکتار باغ بوده که از نظر جغرافیایی در غرب ارسک بین نقاط مسکونی و کوه واقع است و از نظر تاریخی سابقه آن به قبل از یکجانشینی بر میگردد تا یکدهه قبل که مردم روستا نیمه یکجانشین بودند فصل گرما از ده به باغ می رفتند و 3الی 4 ماه را در باغ می گذراندند که با افزایش خدماتی چون آب و برق این کارکرد باغها از بین رفت. محصولات عمده باغات انار بادام انگور زردآلو هلو پسته و انجیر بوده و همچنین محصولاتی چون سنجد اناب و به است. البته این باغها کوچک و هرکس به اندازه نیاز خود بر داشت می کند کشت درختان کاملا سنتی است و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست .فقط تنها محصولی که برای خانواده ها عایداتی دارد انار است و انار ارسک در منطقه شهرت دارد.

3-دامپروری و پروار بندی: ارسک به علت قرار گرفتن در کویر از نظر پوشش گیاهی فقیر بوده و دامداری صرف، رونق چندانی ندارد بطوریکه فقط پنج درصد مردم از طریق دامداری امرار معاش میکنند.از نظر دامی به علت کم آبی و خصوصیات کویری دشتهای اطراف و خشکسالیهای پیاپی امکان توسعه دامداری وجود ندارد .فقط امتیاز دامداری وجود رشته ای از کوهها در غرب است که آن هم بدلیل خشکسالیها و چرای بی رویه و همچنین قطع درختان سال به سال از پوشش گیاهی آن کاسته شده است.

4-صنایع دستی: مهمترین صنایع دستی در ارسک قالیبافی است گه قبلا شغل اصلی و فرعی بیشتر زنان و دختران روستا بوده ولی امروزه.در بیش از 70 درصد خانه ها دار قالی نایینی نصب شده است. که قالیهای ابریشمی در اندازه های 6 و 9 و 12 متری و حتی کمتر بافته می شود و بعد از کشاورزی مهمترین منبه درآمدی است. همچنین پرورش کرم ابریشم در این منطقه معمول بوده ولی در درآمد و اشتغال سهم کمی دارد.

5-سایر تولیدات

الف- واحد تولید پوشاک:این واحد تولیدی که در بقخش شمالی ارسک واقع است و ساختمان نسبتا مجهزی دارد دارای 8 دستگاه چرخ خیاطی و سردوزی و 11 کارگر بودکه دوخت روزانه آن در سال 72 – 900 دست لباس بود.

طرح تولید پوشاک زیر نظر کمیته صنایع دستی جهاد سازندگی فردوس ساخته شده که سهامداران آن 4 خیاط بومی هستند که اعتباراین طرحبامعرفی افراد از طرف جهاد به بانک بصورت وام 10 ساله پرداخت شده است. رسداین واحد زیر نظر کمیته صنایع دستی جهاد بوده و امکان رقابت آزاد در بازار را ندارد و فقط با سوبسید و سهمیه می تواند فعال باشد. 

ب-تولید چتایی:در این واحد تولیدی 10دستگاه در حال کار و تعداد 10 کارگر نیز کار میکنند دراین تولیدیماهانه در حدودسه هزار چتایی تولید می شود و زیر نظر جهاد بفروش می رسداین واحد هم مانند تولید پوشاک زیر نظر کمیته صنایع دستی جهاد بوده و امکان رقابت آزاد در بازار را ندارد و فقط با سوبسید و سهمیه می تواند فعال باشد.

6-تجارت:ارسک به علت مرکزیت در میان چندین روستا مرکز خرید و فروش مایحتاج کشاورزی و لوازم مصرفی به حساب می آیدبطوری که دارای 80 مغازه و کارگاه است. از جمله این واحدها دو واحد نانوایی ماشینی با سهمیه آرد دولتی 4 قصا بی 6 تعمیرگاه موتورسیکلت و دو چرخه پنج آرایشگاه زنانه و مردانه  پنج مغازه خیاطی دو کفاشی و بقیه واحدهای پارچه فروشی  شیشیه بری پشم فروش قنادی نجاری چراغ سازی رادیو سازی جوشکاری  عکاسی  لوازم التحریر و 26 واحد خوار بارفروشی  میباشد. از نظر سهم تجارت و اشتغال 32% مردم در بخش خدمات اشتغال دارند که درصد بالایی از آنها مغازه دار و در آمد اصلی شان از راه تجارت تامین می شود.

عوامل تولید

1- زمین :زمین زیر کشت و چگونگی تقسیم آن

بخش اعظم زمینها مربوط به چاه های عمیق است که از سال 53 به بعد حفر ولی بیشتر چاهها بعد از انقلاب با واگذاری زمین از طرف هیئت 7نفره واگذاری زمین و همکاری جهاد سازندگی حفر و راه اندازی شده است.از این تعداد دو مورد زمینهای آن ملکی و متعلق به مردم و بقیه زمینها واگذاری قطغی به کشاورزان نشده و قرار است واگذاری آن به تصویب مجلس برسد.هر حلقه چاه به حدود 16 نفر واگذار شده بجز دو حلقه که ملکی است و بدلیل قابلخرید وفروش بودن افراد بیشتری سهم خریده اند.زمینها یی که به صورت مشاع واگذار شده و از نظر قانونی قابل خرید و فروش نیست اما کشاورزان زمینها را بین خود تقسیم کرده اند و از حالت مشاع در آورده و هرکس روی زمین خودش کار می کند .متوسط زمین هر نفر 10 هکتار است که البته همه آن زیر کشت نمی رود.

بخش دیگر زمینها زمینهای محدوده ده و در غرب و شرق ده میباشد که بجز باغات 134 هکتار است. (باغات ارسک در حدود 11 هکتار مساحت دارد). این زمینها بصورت قطعات کوچکی است که صاحبان آنها خرده مالک می باشند و عواید حاصله کفاف زندگی شان را نمی کند و کار دیگری هم دارند. متوسط زمین هر نفر یک هکتار است که بصورت سنتی کشت می شود.

توزیع زمین بر حسبر محصول و تقویم زراعی:

1-گندم وجوبیشترین سهم را در تولیدات کشاورزی دارند و این دو محصول آبی و در زمستان کشت می شوند .کشت آن دراوایل پاییز بوده و جو در خردادماه و گندمدر تیر ماه برداشت می شود وسهم آن در تولیدات کشاورزی دو ششم میباشد

2-پنبهکه در اوایل اردیبهشت کشت و در اوایل پاییز به بهره برداری می رسد و سهم آن در تولیدات کشاورزی یک ششم میباشد.

3-زعفرانکه دوره کشت و برداشت آن 8تا 12 سال استدر سال سوم به بهره برداری می رسد و حدود 10 سال گل می دهد بیشترین سالهای گلدهی بین 4 و 8 سال است و سهم آن در تولیدات کشاورزی یک ششم میباشد

4- محصولات دیگرنظیر صیفی جات حبوبات پیاز لوبیا دانه های روغنی و...که سهم آن در تولیدات کشاورزی یک ششم میباشد. .

تاثیر اصلاحات ارضی در تقسیم زمین

بدلیل خرده مالکی و کوهپایه ای بودن ارسک از شمول اصلاحات ارضی خارج و اصلاحات ارضی تاثیری در وضع مالکیت روستا نداشته است.

2-آب و آبیاری

الف- آبهای سرچشمه اصلی ارسک که از کوههای غرب سرچشمه می گیرد و حدود 9 اینج آب دارد.این آب به 2888 فنجان تقسیم شده و هر 120 فنجان یک طاقه نامیده می شود که آباد ارسک به 24 طاقه تقسیم شده و هر طاقه مربوط به یک سالار است که کارش توزیع آب بین مالکین آبهاست.

کار آبرسانی به مزارع توسط برزگرانجام می شود .بعضی از مالکین خود کار آبیاری را انجام می دهند و برخی برزگر دارند . برزگر زیر نظر سالار فعالیت می نماید و علاوه بر آبیاری کارهای دیگر مانند کاشت را انجام می دهد و از محصول یک ششم سهم می برد اما کار برداشت بهعهده مالک است.

ب-چاههای عمیق:مالکان این چاهها بجز دو مورد بقیه خرده مالک نیستند یعنی آنقدر زمین دارن که مشود گفت کار اصلی شان کشاورزی است. ضمنا گردش آب در کیلومتر مربع آبهای ارسک یک گردش 21 روزه است که مدار نامیده می شوددر چاههای عمیق که بین 12تا 30 عضو دارد بنا به تعداد هر کس از 12 روز چند ساعتی آب دارد مثلا موتوری که 12 ساعت عضو دارد 24 ساعت آب موتور متعلق به اوست.

-وسایل روشهای تولید: با رشد ضعیف وسایل و روشهای تولید در همه جوامع کم یا زیاد متحول شده و این تحول باعث افزایش تولید در واحد سطح شده است. همچنین این تحول باعث آزاد شدن مقداری از نیروی انسانی شاغل در بخش کشاورزی شده استدر حدود 20 سال پیش روشهای تولید از شخم و کود و بذر و آبیاری سنتی بوده برای شخم از گاو آهن استفاده می شد که اکنون کمتر از 30 درصد زمینها توسط گاو آهن شخم زده می شود و علت آن هم کوچکی زمینهاست که شخم آنها با تراکتور و وسایل جدید امکان ندارد.

از لحاظ کود فقط ازکود حیوانی استفاده می شد و کود شیمیایی هنوز رواج نداشته اما امروزه با گران شدن هزینه حمل کود حیوانی بیشتر از کود شیمیایی استفاده می شود در مزارع هنوز هم از کود حیوانی استفاده می شود که علت آن در دسترس بودن کود حیوانی در مزارع است به عبارت دیگر خود کشاورزان دارای دام هستند و دامها در نزدیک مزارع پرورش داده می شوند و لذا مقرون به صرفه می باشد که از کود حیوانی استفاده کنند.

بذر هایی که در حال حاضر استفاده می شود بذرهای مرغوبی نیست و اکثر آنها محلیو کم بازده استولی با هدایت جهاد و خدمات روستا یی استفاده از بذرهای اصلاح شده رواج یافته در کشاورزی به علت خرده مالکی هر کشاورزو خانواده اش تا حد زیادی از عهده کارهای مزرعه بر می آیند فقط در مواقع برداشت از کارگران استفاده می نمایند.

شیوه مبادلات: محصولات تولید شده گندم و جو پنبه زعفران انار و صیفی جات میباشد. که گندم و جو پنبه زعفرانبه شرکت تعاونی فروخته می شود و بقیه محصولات بطور آزاد در بازار بفروش می رسد.

محل تحویل:گندم و جو و پنبه به شرکت تعاونیدر بشرویه تحویل می گردد که مسافت آن تا ارسک 24 کیلومتر و تا چاههای عمیق 12 کیلومتر است. کیلومتر مربع مبادله ها باپول انجام می گیردو بندرتمعامله کالا به کالا وجود دارد اما شرکت تعاونی پرداخت پول را در حدود 2الی 3ماه بتاخیر می اندازد. بعضی کشاورزیان به علت کمبود نقدینگی مجبورند محصولات خود را به قیمت پایینتری پیش فروش نمایند که به علت نوسانات قیمتها اغلب ضرر می نمایند.

اعتبارات بانکی: روستا محل کشاورزی است و کشاورزی شغلی است که سرمایه زیادی می طلبد .کشاورز باید یکسال بدون هیچگونه درآمدی کار کند و این مدت احتیاج به درامدی دارد که اولا برای مخارج کشاورزی و ثانیا برای مخارج زندگی  هزینه کند و همین مسئله باعث شده از قدیم  بازار رباخواری در روستا ها گرم باشد. رباخواران با دادن وام به کشاورزان یا محصولشان را به قیمتهای نازلی پیش خرید می کردندیاسود زیادی از آنها می گرفتند و همیشه بدهکارشان می کردند و در مواردی زمین و آب شان را تصاحب می کردند درنتیجه فلسفه وجود بانکها از از همینجا سرچشمه گرفت و بانکها در بهبود سطح زندگی و رشد تولیدات کشاورزی نقش زیادی ایفا نموده اند بویژه بانک کشاورزی که با پرداخت بانکهای دراز مدت و سود کم باعث رهایی کشاورزان از چنگال رباخواران شده است.

در مرکز بخش بشرویه همه بانکهای کشور دارای شعبه هستند و بانک کشاورزی بیشترین سرویس را به کشاورزان می دهد و تسهیلات آن در زمینه های زیر میباشد. :

1- خرید دام

2-ساختگاوداریها و مرغداریها و محلهای پرورش زنبور عسل

3-تعویض خاک مزارع

4-ساخت جویهای سیمانی و استخر

بیمه محصولات کشاورزی

شیوه دریافت محصولات کشاورزی چندان مشکل نیست و برای دریافت آن یک فاکتور خرید کالا یا خدمات بهمراه یک ضامن کفایت می کند.و دو کشاورز هم می توانن ضامن یکدیگر شوند.

شعبه بانکملی در خود روستا فعال است و علاوهبر اعطای تسهیلات در بخش کشاورزی برای صنایع دستی و همچنین مسکن تسهیلات می دهد . در قبل از انقلاب بدلیل مذهبی بودن مردم و غیر اسلامی بودن بانکها میزان استقبال از بانکها کمبود ولی با پیروزی انقلابو حاکمیت قوانین اسلامی گرایش مردم به بانک و استفاده از آن افزایش ودر رونق کشاورزی و دامداری و صنایع دستی موثر شد.

وضع مردم از نظر سطح زندگی در سال 73

تا قبل از انقلاب فقر مطلق و شدیدی بر روستا حاکم بود و بجز اقلیت معدودی که نسبت به دیگران دارای وضعیت مالی بهتری بودند مانند کارمندان و مالکان که مشهور به اعیان بودند بقیه مردم از شدت فقر رنج می بردند .قشر وسیعی از جمعیت کارگر بودند که در ازای کار خود مبلغی دریافت می کردند که فقط کفاف نیازهای اولیه شان را می داد و نیازهای ثانویه هنوز مطرح نبود . عدهای هم کشاورز کم زمین و خرده مالک بودند که عواید حاصله از آنهاکفاف مخارجشان را نمی داد تا جایی که حتی برای خیلی از خانواده ها خرید امتیاز آب و برق امکان نداشت و این خود شاخصی است برای سطح زندگی

شاخصهای دیگری که برای تعیین سطح زندگی استفاده شده در حال حاضر استفاده از 6 قلم کالای خانگی شامل یخچال فرش ماشینی ماشین لباسشویی جارو برقی و کولر و انواع تلویزیون که طبق امتیاز بندی حداکثر امتیازها به 10 میرسد.

البته سطح زندگی و میزان سرمایه و دارایی فرق می کند ممکن است فردی دارای سرمایه زیادی باشد اما فعلا درامد ان انقدر زیاد نباشد که بتواند زندگی مرفه ای داشته باشد مانند کشاورزان تلمبه های آب.

برگشت به فهرست


 
توسعه روستا و مانع آن
ساعت ۱۱:۱٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱۱/٥ : توسط : محمد ایوبی
آنفصل هشتم:

عمران و توسعه روستا یی عبارت است از کلیه اقدامات بنیادی که موجب اصلاح وضع اجتماعی اقتصادی و فرهنگی روستا ها میشود ،استعدادهای بالقوه را به بالفعل تبدیل و دگرگونی سیستم اقتصادی و اجتماعی بر اثر عدالت واقعی در نتیجه توسعه روستاهادر حقیقت پاسخگوی نیازهای محسوس و نامحسوس جامعه روستایی خواهد بود .

از نظر سطح توسعه یافتگی در جهان دوگانگی وجود دارد یک دسته کشورهای پیشرفته و توسعه یافته هستند که روشهای تولیدی آنها کاملا از سنتی به صنعتی تغییر پیدا کرده دسته دوم کشورهای در حال توسعه یا توسعه نیافته هستند که به آها کشورهای در حال گذر گفته می شود در این کشورها روشهای تولید آمیخته ای از روشهای سنتی و صنعتی استو بسته به اینکه چقدر صنعتی باشد درجه توسعه یافتگی کشور تعیین شده است.

کشور ما در زمره کشورهای در حال توسعه و گذر و به عبارتی جزئی از جهان سوم میباشد. از علل عقبماندگی حهان سوم فقر منابع ،عدم ثبات سیاسی ؛دست نشانده بودن دولتها در این کشورها بوده است .علت اینکه  ایران با وجود منابع غنی نفت و گاز و...جزئی از جهان سوم محسوب می شود می توان به عدم ثبات سیاسی و دست نشاندگی دولتها اشاره کرد .کشور ما در زمانی کمتر از 100 سال یعنی از زمان انقلاب مشروطه سه انقلاب و 10 تحول عمده سیاسی بخود دیده که فارغ از قضاوت در مورد این تحولات باید توجه داشت که پیامد حتمی آنها این است که در جامعه ای که عمر متوسط تحولات سیاسی  آنها حدود 10 سال باشد هیچ فرهنگ و اقتصادی نمی تواند پا بگیرد.در هر حادثه مهم سیاسی الزاما چند سال صرف از بین بردن آن دسته از مبانی اقتصادی می شود که مورد قبول گردانندگان سیاست نیست و چند سال نیز صرف ساختن مبانی تازه می شود . بنابراین هر تحول سیاسی مهم برای بوجود آوردن یک ساختار اقتصادی تازه به زمانی نسبتا طولانی نیاز دارد . اگر پس از ایجاد ساختار تازه خود نظام سیاسی تغییر پیدا کند بدیهی است قبل از اینکه نظام اقتصادی تازه شروع به بهره دهی کند دوباره نوسازی شروع می شود و بهر حال تولید اقتصادی قربانی تحولات سیاسی می گردد.

از علل دیگر توسعه نیافتگی رشد جمعیت است. در طول کمتر از 10 سال جمعیت ما دوبرابر شده است. از علل دیگر تک محصولی بودن کشور ماست که نوسانات بازار باعث می شود ما یک شبه احساس فقر یا ثروتمندی کنیم.

و علل دیگر:...(در آینده با هم  صحبت خواهیم کرد.)

عمران و توسعه روستایی در ارسک

ارسک از نظر شاخصهای توسعه روستایی رشد نسبتا بالایی داشته و طرحهای اجرا شده موجب بالارفتن درآمد سرانه ازبین رفتن فقر مطلق و کاهش فقر نسبی در روستا شده استاز جمله این طرحها عبارتند از:

1-شورا

2- بهسازی:طرح بهسازی و ایجاد شبکه خیابانها محیط زندگی را در روستا مساعدتر کرده و مقداری از جاذبه شهر ها کاسته است و افرادی که قبلا حاضر به ماندن در روستا به علت محیط نامساعد بودند امروزه متمایل به ماندن در روستا کرده است.

3-فعالیتهای آب و خاک و زهکشی،سدهای خاکی و چاههای عمیق،پوشش انهار تحرک اجتماعی و در آمدی وسیعی را در روستا بوجود آورده است و همچنین موجب افزایش اشتغال و کاهش مهاجرت گردیده و از طرف دیگر میزان تولیدات کشاورزی را به دو برابر اوایل انقلاب رسیده است. در این خصوص زمینهایزیر کشت به نسبت دهه 50 به سه برابر افزایش یافته است. 

4-تاسیسات کشاورزی مانند تعمیرگاه ماشین آلات کشاورزی،مراقبتهای پزشکی و پروژه های دامی باعث افزایش اشتغال و میزان درآمد و استفاده از روشهای نوین در تولید گردیده است.

5-احداث و توسعه شبکه راههای روستا یی:جاده ارسک تا جاده فردوس –بشرویه بطول 14 کیلومتر آسفات گردیده است. این اقدام باعث شده که امروزه قیمت کالاهای تولیدی در روستا بدلیل سهولت حمل و نقل و صدور به نقاط دیگر افزایش یابد و موجب افزایش درآمد روستا ئیان گردد.از طرف دیگر با سهولت رفت و آمد بین روستا و شهرها بهره گیری فرهنگی ،آموزشی و اداری بیشتر میسر است.

6-تامین آب آشامیدنی:روستا تا قبل از انقلاب دارای یک منبع هوایی و آب گچی و غیر قابل مصرف بود وامروزه با تامین آب آشامیدنی سالم موجب بهتر شدن سطح زندگی مردم شده است. شایان ذکر است که با حفر یک حلقه چاه عمیق که دارای 9 اینچ آب در ثانیه میباشدمشکل آب روستا مرتفع شد.

7-ایجاد و توسعه شبک برق روستا در مصارف کشاورزی و صنعتی و خانگی:قبل از انقلاب روستا دارای یک موتور دیزلی برق بود که فقط شبها چند ساعتی روشن و بقیه اوقات روستا فاقد برق بود اما با برقدار شدن روستا و پیوستن به شبکه برق منطقه ای در سال 62 تحولات بزرگی در زندگی مردم بوجود آمد از جمله استفادهاز8 قلم وسایل برقی خانگی .برق علاوه بر افزایش درآمد و اشتغال بر فرهنگ عمومی مردم موثربوده است. بطوریکه امروز بیش از 99درصد مردم درخانه رادیو و تلویزیون دارند.در این مدت همچنین تلمبه های کشاورزی برقی شده و این امر علاوه بر اینکه بهای سوخت آن نسبت به گازوئیل پایین آمده از مشکلات خرابی موتورها نیز کاسته است و همچنین امکان استفاده از وسایل برقی در کنار مزارع بوجود آمده است. 

8- ایجاد و توسع مراکز آموزشی:روستا در سال 57 دارای دو مدرسه ابتدایی (دخترانه و پسرانه)و یک مدرسه راهنمایی پسرانه بوده است. در حال حاضر روستا دارای 8 مدرسه میباشد قراربود که سال چهرم نیز امسال افتتاح شود . شایان ذکراست که 3 دبیرستان در دو رشته تجربی و علوم انسانی (پسرانه)و علوم انسانی دخترانه در روستا دایر میباشد. ایجاد و و توسعه مراکز آموزشی موجی بهبود فرهنگ عمومی و تحرک اجتماعی روستا ئیان و کاهش مهاجرت گردیده است.

9-بهداشت و درمان:روستا در حال حاضر با داشتن دو مرکز بهداشت و یک مرکز بهداشتی و درمانی و وجود پزشک تمام وقت داروخانه،آزمایشگاه ،دندانپزشکی از نظر خدمات بهداشتی در سطح نسبتا خوبی است. در گذشته بدلیل نبودن راه و فقدان دارو و درمان بیشتر بیماران اورژانسی در راهها تلف می شدند و این خدمات همچنین از رفت و آمد و صرف هزینه و وقت برای رفتن به شهرها کاسته است.

10-بهسازی مساکن روستا یی: بهد از زلزله 57 طبس که باعث خرابی 100درصدی طبس و ترک خوردن سقف بسیاری از خانه ها در ارسک شد بنیاد مسکن با دادن وام مسکن بااقساط 20 ساله موجب بهبود مساکن روستا یی و تغیی الگوی مسکن در روستا شد.

11-بسیج:تشکیا پایگاهبسیج در روستا علاوه بر اهداف دفاعی موجب امنیت بیشتری را در روستا بوجود آورد و از تردد اشرار و قاچاقچیان مواد مخدر روستا روستا کاست.

موانع توسعه روستایی

1-مهاجرت نیروی فعال:از موانع مهم توسعه روستا یی در ارسک این است که بهترینمغزها و کیفیتریننیروهایش رافراری می دهد و دو دستی تقدیم شهرها می کندو آنهایی کهدر روستا می مانند در گروهای سنس کمتر فعال هستند و به عبارت دیگر نیروی فعال روستا بیشتر مهاجرت می کنند.

2-فرار سرمایه ها:افراد مهاجر به شهرها در شهر ها نیاز بهسرمایه برای کار و تحصیل دارند و درنتیجه آنها سرمایه خود را از روستا به شهر انتقال می دهند و گریز سرمایه از شهر به روستا مسئله رنج آوری است.از موارد دیگر فرار سرمایه اخذ تسهیلات بانکی از بانک روستا و فراری دادن آن به خارج روستا ست و موارد زیادی وجود دارد که افرادی بنام کشاورزی و قالی بافی و ...مبالغی را ازبانک گرفته و سپس آنها را فراری داده اند.

3-نظام زمین داری:ارسک بدلیل خرده مالکی نسبت به زمین زیر کشت افت تولید دارد بطوریکه هر مالکی دارای قطعات کوچک زمین میباشدو از هیچ روش علمی و جدیدی در مزارع کوچک پیروی نمی شود . امکان استفاده از ماشین آلات کشاورزی وجودندارد آب زیادی هدر می رودنیروی انسانی زیادی هدر می رودو.. از معایب دیگر خرده مالکی عدم مهارت این مالکان و بهدر رفتن منابع پولی و آب و زمین می شود.

4-عدم شناخت جامعه روستا یی از سوی برنامه ریزان: افرادی که برای روستا برنامه ریزی می کنند عمدتا شهر نشین و روستا ندیده یا کمتر دیده و متبحر درعلومی بی ارتباطبا کشاورزی و روستا وجامعه روستایی هستند و در نتجه نمی توانند یک دید کلی و منسجم از روستا داشته باشند استعدادهی روستا و نظام ارزشی روستا را بشناسند و با توجه به آنها برنامه ریزی کنند براین اساس می بینیم واحدهای تولیدی با حمایت مردم راه اندازی می شود مانند تولید پوشاک و کارخانه چتایی ولی همینک حمایت مالی دولت کاهش یلفت دیگر این واحدها امکان رقابت در بازاررا ندارند و تعطیل می شوند.

5-فقدان یک مرکز برنامه ریزی در روستا:روستا شبیه نیازمندی است که خیلی ها قصد کمک دارند اما دقیقا نیازهایش را نمیدانندهرچند شورا و دهداری و جهاد و ... فعالند اما انسجام کمتری در این ارگانها وجود دارد و باید انسجام بیشتری ایجاد شده و کمکها وبودجه ها از یک کانال آن هم با پشتوانه تحقیقی علمی هزینه شود و همواره این سوال مطرح باشد که چه کسی کجا و چگونه هزینه کند.

6-عدم مشارکت مردم در طرحها و جریان توسعه:در این چند سال هر طرحی که در روستا اجرا شده دولت هم طراح و هم مجری بوده است.در نتیجه بودجه هایرهنگفتیخرج شده بدون اینکه نتایج در خور شایسته ای بدست آید.اگر نقش دولت ارشاد و کارشناسی و سپس کمک به اجرای طرحها باشد نتایج مفید تری حاصل می شود.

8- موانع فرهنگی توسعه

الف-سطح تحصیلاتکاز نظر میزان تحصیلات هنوز حدود 34درصد از مردم بی سوادندو فقط رقمی در حدود 12درصد بالاتر از دیپلم سواد دارند.

ب-اعتقادات خرافی:برخی اعتقادات خرافی وجود دارد که ضد توسعه است. مانند"اعتقاد به دعا نویسی برای چشم زخم و بیماریها ،اعتقاد به بدیوم بودن بعضی روزها اعتقاد به بدقدمی و خوش قدمی و...

9-موانع روانی توسعه

الف-غریبه پرستی:عدم اعتماد به خودی ها و توجه بیش از حد به غریبه ها

ب-فرد گرایی:وجود روحیه فرد گرایی و عدم توجه به تعاون و مشارکت مثلا اعتقاد به این ضرب المثل که"دیگ شریکی بجوش نمی آید"

ج-مطلق گرایی: به این معنی که:یا زنگی زنگ یا رومی روم "و اینک یک فرد یا یک گروه یا یک پروژه یا کاملا منفی است یا مثبت است.

10-موانع مذهبی توسعه:از موانع مذهبی می توان به آخرت گرایی افراطی و بی توجهی به دنیا اشاره کرد . همچنین اعتقاداتی نظیر اینک :هرکه دندان دهد نان دهد: یا : خدا خودش درست میکند"همچنین برپایی مجالس مذهبی بیش ارسک حد و و قت گیر و سرمایه گذاری در بعد مذهبی بدو تناسب با ابعاد دیگر.

11-عدم حاکمیت نگرش علمی:کنشها در روستا بیشتر عاطفی است و نگرش علمی و عقلانی کمتری برکنشها حاکم است.

12-عدم انتقادپذیری و مشورت طلبی مسئولین:تحمل انتقاد بحد کافی وجود ندارد.

13-گران تمام شدن تکنولوژی جدید:با توجه به شکاف درآمدی شهر و روستا امکان استفاده از خدمات متخصصان و و صاحبان ماشینهای کشاورزی شهرنشین که دارای توقع درآمدی باتلا هستند برای روستا ئیان گران تمام می شود و امکان استفاده کمتر وجود دارد.

زمینه مشارکت مردم در توسعه روستا:( پیشنهادات محقق جهت توسعه روستا):

1- درجریان پروژه های عمرانی که در روستا انجام می شود باید نقش اصلی را به مردو واگذار کرد و دولت و ارگانهای ذیربط باید نقش کمکی داشته باشند :

در انجام پروژه ها دولت در این زمینه ها می تواند کمک نماید:

الف--ایجاد نیاز در مردم :اگر مردم به اهمیت بهداشت کشتارگاه یا ارتباطات پی ببرند خودشان برای انجامپروژه پیشقدم می شوند.

ب-در زمینه تحقیقات و برنامه ریزی مردم را یاری نماید.

ج-اختصاص بودجه و کمکهایمالی به اجرای طرحها

2-تقویت شورا

3--استفاده بهینه از نیروهای فعال و تحصیلکرده روستا (ساکن و غیر ساکن در روستا )و

4--تقویت و اهمیت دادن به مشارکت و فرهنگ مشارکت با تشکیل شرکتهای سهامی زراعی و کشت یکپارچه

5--تشکیل تعاونیهای تولیدی صنعتی ومصرفی با سرمایه گذاری مردم

6--پرداخت سوبسیدبرای استفاده از تکنولوژی جدید از طرف دولت

7--تشکیل شورای برنامه ریزی روستا یی در سطح شهرستان

8--تشکیل یک ارگان منسجم برای عمران روستا مانند خانه عمران روستا

9--آگاهی مردم به برنامه های دولت

برگشت به فهرست


 
منابع و مآخذ
ساعت ۱۱:۱۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱۱/٥ : توسط : محمد ایوبی

منابع و مآخذ

1-جامعه شناسی روستایی ...